"СТО ШАГОВ К КАЙСЫНУ"

Хурметли жамаат. Мусакатта уа Кайсынга жүз атлам Деген берүүгө тыңларға шақырабыз. Күн акшы болсун хурметли жамаат. Букүл республикада Құлижан Аңқайтесінні туған күніне Аталған көп байрам иш куралганды. Баш күн аллай жиылу поетниң туған елі Уғары Чегемде Болганды. Бере ана факмусына баш урғанла поетни жуук Ақылуусу, жазуучула, белгили әлимлерибіз жаш төле Жиылган эди. Былай бир адам буузақ жолға чыгып бер келгенлери Кайсынның назмуларыны адамны сезимин, Көз карамын түрлендирген күчүнө шахатлык этеди. Аны үстүнен мен биле ушакта филология ғылымының Докторы, профессоры Беттерлянова Тамара былай Айтканды. Назмучу факмулын назмучу булса, Кайсынча бүтүн да заки назмучу булса, Ол кеткенликке аны назмулары халк була жашайыдла. Ма бүгүн да узаттыны шахатыды. Нектегенде жүзлебле сәбиле, тама тала, Устазла, инженерле, врачла. Бүтө халкыбызны түрлү-түрлү жерде ишлиген адамлары Бүгүн бер жиылганла Кайсынның байрамына. Нальчикте да, Чегем шахарда да болган еді. Кайсын була байламлы ишли. Аллай аңа да карамадыла адамлар эрикмейли жаңадан Кайсынға. Ан сөзіне, аны ойунларына, Аны сағышларына, аны игикууына талпыгандыла, Табынгандыла. Бүгүн бүтө бер жиылгандыла. Аламат улы байрам болганды. Бере жырчыла келгенли фольклор ансамбли сөзі üçün. Бере артистле келгенли. Бере сәбиле, студентле, оқуучула. Көп адам жиылганды. Уғары Малқардан, Бызыңыдан, Ташылталадан, Чегем ауызын ерлерінен, Хазнақ ауылынан бүтө сәбиле Кайсынның назмуларын аламат оқугандыла. Ма бул биик тауларның ішінде аллай улы байлығыбыз Болғанын енте бір кере аны үстінен айтады бу байрам. Нектегенде Кайсын жаланда бізні халкыбыздың жашы Түйілді. Жаланда Құлижанның жашы түйіл. Не да Чегем ауызыныңқ түйіл. Ол бүтө дунияны адамыды. Аны чығармачылығы, аны назмулары бүтө хақ дунияла Адамлаға керекті. Нектегенде ол игиликні үстінен Айтқанды. Ол амаллыққа қажау. Урушыны тоқтатығыз. Анала ачымасыла дегенче. Ма бүгін ачылған үш қаңға да мермер ташлардың Үстінде назмула жазылған қаңғала. Аллай һәрбірі он қауымға үлеш інілі. Он шар, он шар бір темаға дегенче. Ата жұрт, сүймеклик, ана дегенче. Аллай-аллай түрлі-түрлі урушыны үстінен назмулар. Урушыға қажау назмулар дегенче. Бүгін ачылған қаңғала ол назмучулыктың мағынасының Үстінен. Кайсын кесіні назмучулыкта жеріні үстінен Айтады тау назмуларда. Бүгін аллай күнді бір аламат халқыбыздың байрам Күніді. Мен айтмай амалым жоқ. Ұлы бүсіреуіме Тетуллан Хадиске. Аны бір кесінде ана білеклик етіп тұрған һәр күн Сайын Құлижан жашларына төтқұм міндет бере келіпті. Аллай аңылайдыла жаланда Кайсын аланық түйіл. Бүтө дуниянықыды. Аны себепли аны адамлығына, аны ұлы закилігіне аллай Да ан аңылап келилі бере. Аны үшін маны көресіз қаллай бір ишлигенді. Бу жолын ишлиер үшін қырал ишлимей десе қаллай бір Миллионла керек болған еді. Бір заттан да бір сомалы мағлай халк кесі акша Да жиып, аш та су да келтіріп, ишлиері кесілері, Халк кесілері болуп. Қуначыла Малқардан башлап, Ташылталадан, Бабгенттен, Қарасудан, қайдан болса да һәр Кесілеріні солы күлеріні келіп жаз ұзын ишлигенле. Ал аны біріктіріп, ал аны бір ызғар тізгені Тетуллан Хадистанға. Аллаһ ана арасындала жол берсін. Аллаһ разы болсын дегенем. Поэзияның еңірі Кайсынның хурметіне куралған әседі. Ол бүтө миллеттің бег улы байрамларынан бірді дерге Болулықту. Поэт Ғуртуллан Ысалиқ Кайсын бізні арабыздан Кеткенликке бүгін да халкның белгісі болғанын Черткенді. Бүгін Кайсынның тоқсан алтыншы жыллығына Аталып ол туған жерде былай поэзия еңірі бола Тұрады. Ол еңір аллай бош Кайсынның атыбла байламлы Болуп қалмағанда. Кайсынның атыбла байламлыға да Аллай болғалыққа аны үшін біз кесі миллетлігібіздің Даражасын көтірген күнібізді. Кесі миллетлігібізді аңылап білген күнібізді. Ма ол қайтара-қайтара айта тұрғанымыз да ол да Кайсынға хурмет болғалыққа біз кесі аныбла кесібізді Бетібіздін шығарабыз. Мен көп қыралда бола тұрған ма қайыры барған әсем Де мен, қайда болған әсем де мен бей алға Ала Кайсынның атын сорғандыла. Сора Кайсынның атыннана бізні біле барғанладан Башқарақ қарағандыла. Еңчірек тұтқандыла жүргенле Кайсынның қайырынан. Ол себептен мен Кайсынны бізні миллетібіздін Белгісіне санаймын. Белгі деп енді тұқымда болғанды, Халкла да болғандыла белгілі бізні кесібізді. Малқарда да жүргенле белгілі. Малқар халқының ішінде де. Ма бүтө миллетібізді алып айтқандағы ол бізді ұғылы, Ұлы миллет белгібізді. Біз аны есте ұстай исек, біз аны үшін айта Исек, біз аны байрам ете исек. Ма былай да сау болсынла. Аны үйініп соғыптақ, қуна ишлип, Қунаға ташлас алып ташлан үстілеріне назмуларын Жазып ишлип келилі. Жүз метр бадыны чеқи ен салады жашлар. Ол Кайсынға хурметті. Аныбла бірге Кайсын атымызды айтылған миллетімізге Хурметті. Ол біз кесібіздін даражабызын да Көтіребіз. Аныбла құрып Кайсынның ұғай кесібізді Бетібіздін шығарабыз. Кайсын бізні халкымыздың бетін қалай шығарған әседі. Біз Кайсынның атын айтып кесібізді бетібіздін Шығарабыз. Былай да сәбиле көп түліп ана мен бек Қуанама. Енді біз қалай-алай болса да жашаи кеткен Адамлар Ошонун эле этебиз. Мага бүгүнчө кубанычта, бүгүнчө ишлини. Куру кубанычта болуп турбас ла. Бүгүнчө ишлини. Ал мындан ары бардырыла да. Биздин калкыбыз булай түрлүү кесип эсинде кесилген Жүрүтсө, биз өмүрлүк биздин алай санайм. Кайсын Алла бирге жеткирген. Бу байрамга узак тау элибиз. Бызыңыдан да сабиле катышкандыла. Саатта мен сөзүнө көп жылдан бери Элино орто Мектебинде уруна өсүп келген түрлүнү поэзияга, Тууган жерине, ана тилине сүймөккүлүккө үйрөткөн Устаз Чочаилина Нажаматка берем. Быйыл биз биринчи келип эмеспиз. Үчүнчү жыл келебиз. Каршыдан да келебиз. Биз кайсыны көтөрбөсөк, биздин кичи көтөрүп туюп, Кайсыны көтөрүүчү биздин миллетибиздин Алла адамы Да. Бул биздин бетибизде бүт whole малкар миллетинин Аллама тири шаллар жарыштырган сыфаты. Анын себеби биз аны көтөрбөсөк, кесибизде көтөрүп Туюп, кесибизде спасы болуптур. Бек сүйөбүз. Өктөмлөнөбүз кайсынбылан. Кайсыны айтпайла тагдыр болганбыз. Кубанычыбызды кубанып келела сабиле да. Бизди узаклыгына да карабайбыз. Кээзим да кайсында бир бирине бек жүрүткөнү. Шуюклук ма кайсыны кээзимге келип төгөргөнү апта Келмейт. Агушту алып келүүчү эди. Бек сүйгөнү айта албады. Шуюклуктуу жүрүткөнү. Биз да сүйөбүз кайсыны. Аныбыла бирге биз кесибизде спасыл да этебиз. Көтүргөнүн да этебиз. Кайсыны биздики да кайсыны бир Да кайсыны барды кайсыны жашарды. Миллетибиз жашаган кадарда кайсыны да жашарды. Бу жүз атлам деген долбоордун сүнөн доомугузна Этигиз. Жүз атнам деген долбоордун сүнөнө маблай да Тетуланын жаш хадис сау болсун жүрөгүмдөн спас Этэрге сүйөнөм. Токтомок Алла не заманын, не күчүн, Не каруунун аямай колуна алганды этеби. Кыска замандын ичинде сейр эткенбиз. Биз билбей кал эткенин. Оо кадар затын калай Эткенди. Бек сау болсун. Аңа башчылыкта маталык этэрге керек даллак айтса Бардыгы жаштарыбыз миллетте ызыннан тизип, Колго алып жумуштун эткенине бек сау болсун. Ма миллетибизде ал жаштарыбыз көп болсола ишибизде Бардык даллак айтса. Поэттин тууган жеринде жыл сайын бу байрамды курауга Эл администрациянын таматасы Кулилена Ибрагим Tutкучтук этээди. Аны оогары чеги мжук заманда поэзиянын Меккасы Болгонуна ишеклиги жокту. Бүгүнчү жыл олуп, ол быйыл үчүнчү жыл болоду. Ол биринчи атламы олу десек, өтүрө бертип колбобуз. Кесигиз көргөнүз калай барган кичи сулуусу да бек Көллөрү көтөрүлүп, бек ойнап күлүп жерлерин Тазактап, таштарын тазактап, улу-улу чегитче чекесин Дүйнөнүн башында бүт whole акчылыкта кубанычта Кесирини жаап калганча адамдай Алла бейк көллөрү Көтөрүлгөнүн көргөнсө, алайта. Бу жер кар адамга да алай болуп, умутубуз алады. Кайсынча бейк адамдары жаратылган тудурган жер энтте Кары сузул болмас. Адамдарга да аннан таттуу көрүнүп, Олуп бу таштагы бу жерлерге кирсе деп умутума Алайды. Алайта мабу келгели катышкандар көргөли. Сау болсуңар. Биз поэзиянын да адетти кылк ну Намысын да Меккасын булай да салып шалдоонуң бар. Мекка медреселе да бири бызыңы да бири мында. Аллай тоханала, аллай берекели, Аллай намысты жер болуптур деп умутума алайт. Менин умутум көплө да түзгө санай болду деп алай Сагаш этем. Маб бүгүн күнү көргөндө, Былтыр көргөндө, булгуңчу жыл көргөндө. Да сиз да бу ишке күчтүүлүк эткенсиз. Колуңуздан келген эткенсиз. Сау болосуз. Сиздин болчулугуңуз болмаса, бу Ишетилик түйлөр. Сау болосуз сиз да. Ол борчубузду. Энди мен кар заманда айтама. Мен кулулядан эсем. Кайсынында кулулянын болуп Биздики деп айтырча. Ол заман өткөнү. Кайсыны бу саатта кулулянын түйүп, кайсыны халктын Адамы. Алайта биз кайсыны аны атыла бу жумуш Этээйк да аны бейк көтөрөбүз десек, биз жаңгылакан Этебиз. Биз аны атын айтып, аны унутмас жай кылып, Аны атсек, биз кеси кесибизге тамблагыч жолбузу Этебиз деп мен акылма алайды. Бүгүн кайсыныча айнаган төшөдө бу зоочуктарын, Койчукларын тыйбайнаган төшөдө. Бүгүн городдон келип сабиле түркия сценарийбаздарды Тааныштыртып отуруп беле. Калай кубаныч бар эле бүгүн. Аннан ул маскене барды. Кар заты теңештирип келген заманда булайга Теңештирип зат бу саатта барт деп анга маайба. Аллаң турк түрлө аны кайсыны назмуларын да Тереңирээк аңгарып, ооло көрсөлүп да улантташыланы. Табигат кесе адамы тарткан деп. Табигат кесе адамыны энчи солтотунда. Ма ол да адамы тарткан. Ма олду мында байлык. Ма олду мында адамга мында не болушат деген зат. Бул ол акшы зат ма мында анан чыга барат. Кайсыны бизге баарыбызга да жигиттикни, Ата жұртка сүймөклүккүнө үлгүсү болгонлай барганын. Ол жаратылган жери айырмалуу болганын жазуучу Бепайлена Муталиб мени ушакта энчи черткенди. Бек биринчи мен ма бу затты колго алган. Бу затты кураган. Тетуладагы хадиске сауол бергим Келип. Нек дегенде ма мынга дэри бу затты эта Алмаган да. Бу затта калай сала каруу да жетмейген Да. Буга кесини өткөрүлүүгү була. Кесини батырлыгы була. Кесинин адамдыгы була. Бу ишти колго алган да. Иншаллах. Мартап бара турады. Мен ойметкегиң көрэ Кайсыны жүз жылдыгына бу зат не жаныбызда таан Болдук. Кайсыныны биз нек бахаларыңа керекпиз. Аны шуну айттайын. Чүйүн бир экү сөз. Кайсыны өз чыгармалары була. Бизди кишиликке үйрөткөн. Бизди адамдыкка үйрөткөн. Бизди миллетке берилингө үйрөткөн аллай адамды. Аллай акылманды. Биз аны эсте туткан чакта. Биз аны эсте туткан кадарда. Мен ойметкегиң көрэ не кыйынлыкла да бизге баш Богалдык түйлө. Биз не кыйынлыкты да корлай Алдыкбыз. Алайта биз кайсынына кертичи болган чакта. Кайсыны чыгармаларын билген чакта. Кайсынына башурган чакта. Мен ойметкегиң көрэ миллетибиз миллеттей калды. Миллетибиз күндөн күнгө, жылдан жылга каруу ала. Қалайса да басқа мемлекеттердің арасында жерін таба Басқа мемлекеттердің арасында енші болмағандай. Қалай өктем атылай бара аллықты. Әні біз сезере керекпіз. Әні білуге керекпіз. Әніне табынуға керекпіз. Мұнтай әппергілі істе бүкіл әлемі аналық шаһарда да Бірқауым жиылы өткенді. Ана эскертмесінің қасында да жиылғанды. Музейінде де жиылғанды. Ал айт болғалыққа бері келгені біз қазір туған Жерінде өткені мұны еншілі барып, Жиылуының сіздің ойыңыз қалайдан түсінеміз. Бір қауым мені терстандар оны алай мен ойым еткеніме Күре. Бір тау мүллетінің бір пайғамбары бар есен. Алланың пайғамбар бізге барымызға да қайсыңды. Құлиланың қайсысы жуаны жәшір қайсы. Ол жаратылған жері. Ол жері бек төр жерде. Бек биік жерде. Бек айырма жерде. Біз Аллаға келіп, аны туған ташына, Туған тыпырына бас ұрмағандай біздің оңғымыз болдық Дейді. Бүгін біз ол затын ете бастаған есек. Мен ойым еткеніме күре. Аллаға шүкір, біздің де Ақылымыз басымызға сия бастағанды. Мен ойым еткеніме күре. Күнден күнге, жылдан жылға, өмірден өмірге қайсының Іші барлықты. Қайсының шығармашылық шығармалары тыпыр тасымыздың Жылуын суытмағандай. Қалайса ыздарынан ертіп тұр құла. Біз де. Маған біз төлі бізден сора келдік. Бізден кетшіледі. Қайсының атында. Кәзімнің атында керішілей бола Алсақ. Таңның күніміз жарырақта болып, Таңның күніміз байрақ та Моңғолия да болдық. Ана тілімізді байып қандай барыпты. Қалайда бұ зат қайсыңа керек болды. Бұ зат Кәзімге керек болды. Бұ зат бізге керек. Тау мүллетке керек. Тау жұртқа керек. Таңның күнімізге керек. Алайда бері келгендердің барысында да төз жүректен Сау бол деймін. Еттеген демей кесіп та шеге Білмейді. Маған бұл төр жерде. Бұл айырма жерде. Бұл демеңгілі жерде. Иншаллаһ. Маған бұлай маңызды. Бұлай аламат тойларымыз барғанлай барғанлай Барғанлай тұр. Биыл бұл жиының кезінде Назым айтқаннан сора да жаш Төлі той да бардырғанды. Ана еншілігінің үстінен бұл байрамды құраған қайсыңа Жүз атылам деген проекті бардырған адам Титул ана Хадис айтады. Биыл жиынының еншілігіне де тігеннен былтыр біз Қайсыңа жүз атам деп ол проектті салған екті. Ол проекттен бұ сағатта біз жүз жиырма он метріне Құнасын қалаған еткенбіз. Бұ сағатта бүгінге отыз Назымсын салған еткенбіз. Ол дегулышты енді суыққа кірген серіңта достар бізді Бақылап алайды. Алла айтса еншілігуі не затты Дағаданнан сора да. Бүгін біз Құлила нарбаздарында көшпеңшіліктен Қайтқаннан сора мен аңғалғыма күре. Құлилалар айтқанда да бірінші той барғанды. Тепісеген еткенді. Той еткенді. Зырлаған еткені. Құр Назым айтып қоймағандай. Мүллеттің қуанышы болғанда бұлай қуаныштары көп Болса да. Маған мүллеті қуаныш деген тойға зырда Мүллеттің көтергенде. Мүллеттің сөзін айтқанда. Мүллеттің Назымын айтқанда. Мүллетке аталған еге зырланып, мүллеттің көтерген Зырларымыз көп болса да, маған егер қуанышымыз көп Болсын. Құрметті жамағат! Бері біз нуа Құлиланың қайсыны Сөздеріне жазылған жарық шырқылап ошарға сүйеміз. Аны қабарта мақарлы сыйлы артист Мамайланов Фатима Айтады. Атыңды айтсам тереңлеріме. Жәні гүл тиген жабыла. Ол егелекме бір затқа бермем. Насықпы мағыла. Ару атыны айтсам бетіме. Таңның жарығы жарық. Мен ана бір затқа дәтін етпеймін. Таулағай жарық жата. Мен ана бір затқа дәтін етпеймін. Таулағай жарық жата. Орайда, райда, орайда, райда. Орайда, райда, орайда. Орайда, райда, орайда, райда. Орайда, райда, орайда. Ару атыны айтсам бетіме. Таңның жарығы жарық. Мен ана бір затқа дәтін етпеймін. Таулағай жарық жата. Атыңды айтсам биік жайлықта. Келеулі ару сөзіне. Бүйрық болды да саңа жолықтым. Таулатының ай сөзіме. Ару атыны айтсам бетіме. Таңның жарығы жарық. Мен ана бір затқа дәтін етпеймін. Таулағай жарық жата. Мен ана бір затқа дәтін етпеймін. Таулағай жарық жата. Орайда, райда, орайда, райда. Орайда, райда, орайда. Орайда, орайда, райда. Орайда, райда, орайда. Ару атыны айтсам бетіме. Таңның жарығы жарық. Мен ана бір затқа дәтін етпеймін. Таулағай жарық жата. Атыңды Айтсам шауда су бола. Жұған киік мейбетіме. Ескі жараларымда сау бола. Сені кешіге дейін еттім. Ару Атыны Айтсам Бетіме. Таңның Жарығы жарық. Мен ана бір затқа дәтін етпеймін. Таулағай жарық Жата. Мен ана бір затқа дәтін етпеймін. Таулағай жарық жата. Орайда, райда, орайда, райда. Орайда, райда, орайда. Орайда, райда, орайда, райда. Орайда, райда, орайда. Ару атыны айтсам бетіме. Таңның жарығы жарық. Мен ана бір затқа дәтін етпеймін. Таулағай жарық жата. Сіз қайсыңа жүз атылам деген беруге тыңладыңыз. Аны сізге деп журналист Ниязланова Оксана МСВК Режиссер Теберділанова Марьям даярлағанды.