"РАННИМ УТРОМ". (МАЛКЪАР ТАНГЛА).

Тау биікте де, жасыл жерлерде. Жасыл жерде де таулы елдерің. Таң ақшы болсын ақбас тауларым. Таң ақшы болсын, ей, малқар таңларым. Нәлчиктен сөйлесебіз. Ерттен ақшы болсын бақылы ұйқыларыңыз. Малқар таңның кезулі беруін тыңларға шақырамыз. Ұлы Ата жұрт ұрысының хорламына жетпіс жыл. Ұлы Ата жұрты хорламның жетпіс жылына аталып, Енші проектының шегінде радионың алтын қазынасынан Сізге ұрыстың кезуінде жігітлік етіп, Мамырлық үшін, қыралдың еркілігі үшін жандарын, Қандарын аямай ұрыс еткен ветерандарымыздың Ескерулерін естіп тұрамыз. Хасанелден Холамқал Лана Бимырзаны бес жасынан Қазауаттан жаланда әлі би қайтқанды. Ол ұрыс жылдарын ескере былай хабар айтқанды. Жеті де қарындас екі кеші болғанбыз. Аладан бір екеші біз біле екі қарындасымыз ұрысқа Дейін өлген үйлі. Содан бесібіз ұрысқа қатысқанбыз. Аладан таматабыз Зұлқарнай, Солтан мен ортаншы Әскерби, анадан сора Қыралби. Қыралбиібіз бек күшті бол ушейді. Сағат бола дамында да кешіп көшіп болғанды. Арғы барғаннан сора да анда да станковый пулеметчик Болып алай істегенді. Ала бары да кешілердің жандарын арта жұртшы берген Діле. Мен да ауру-жаралы болған есебінде қиындық Көрген есебінде саулап қайтқанмын. Барған жерлерімде көп кере қандық қазауаттарға Кірген еткемін. Ал аны барын да былайда сізге о жерде, Бұл жерде деп барын да айтырға түскен етмейді. Алай былайда мен Батумнан жүз де жиырма бола бірінші Полкка жияу әскер, автоматиклене командирі болып Алай кіргенмін. Батумнан бізді пароходқа міндеріп, Туапсеге eltкен діле. Туапсені кесінде біз андық шыққан заманда немістілік Кешілері болмаған дыла. Алай тышынан атап аланы жаңа жұртта қоймығанлар Бітеу ағызған әйлі. Сора біз аланы ұлт төге гүректе болған заттарыны Бітеуі тазалап кетіп, анадан алға ара Майкоп жағына Сора алай барғанбыз, барған. Отау біз барған заманда алғаш та бола окопа қаз Етіп еділер. Әрбірлері бекініп немістілер. Ол біз де пополнениеға барғанық. Сора ол біз барғаннан сора бізнікілер бері артқарақ Тұрып, біз алайдың орларына барып, Ала солдыруға шыққан әйлі біз. Біз алайдың орларына барғанбыз. Майкопқа жуық алайда ағаш іштерінде ұрыс еттім біз. Ауру-жаралы бола ма да мен мені алайдан бері артқа Алады. Алайдан артқа алған заманда бері Санитарный атпен бола бір он екі километрге Келтіріп, землянкада сора анда да он сегіз күн Жатып, анадан кеткеннен сора Сочиге келтіреді Самолетпен. Сочиде де бір кешек жатқаннан сора, Сора бері Баржомаға өттіреді. Бүкілден Нәлчик шаһарында культура фонды та шаһардың Ара библиотеказасының ісшілері әдебиетінің жылына Жорыланған байрам құраған дыла. Культура фонды әдебиетінің жылына аталған Республикалық әдебиет фестиваліні да ашқан дыла. Бұ ішке Нәлчик шаһарының администрациясының кітаптың Сүйерлерінің бірігуінің, библиотекаланың келішілері, Жазушылар, ұстаздар ем оқушылар қатысқан дыла. Жылынның шегілерінде жазушылар мемлекет әдебиетінің Туымен байланылы жарысуланы да сүзген діле. Анның үстінен ойымын білдіре Кабарты-Малқар Республиканың ғылым институтының қолұқшысы, Филология ғылымдарының докторы, профессор Беттерляна Тамара былай айтқанды. Бұл бек керекті істі. Ертең де керекті болып тұрған затты. Қырал аллай затыны айтқан есе ол кесіні қайғысы бола Қырал қолұқшылар ол қайғы етіп басталған дыла. Бұ үшін де мен міне дегенде бұ сағатта жамағат Та түрленулі, политика түрленулі затлар, Экономика түрленулі. Біздің төрелі культурамызды бір кесек былай Сілкіндірген еткен шалай көрінеді. Көп зат жерінен кеткен ді. Көп зат кетпеген даққа. Адамның ниет дүниясы харжанға толы болға керек Жамағаттың. Бұл заттың бұзуғанын естігеннен болар Бұл іш, бұл толқыну дегенше біздің мемлекет Әдебиетіміздің үстінен айтқанда бізде де бек көпті Қайғыра заттар. Жас адам аз келеді әдебиетқа. Біздің таматаларымыз да енді кесерміз жыл сандарына Көре алдынша жұмыштарын айта алмайды ла. Айтуға да амал болмас. Анадан сора да кітап шығару жағынан бола Проблемалар, тілдің білуінің жағынан бола Проблемалар. Ала бар да біздің әдебиетіміздің айнуына ашырмау Деген заттар дыла. Анның үстінен хабарны да сүзуіні Де көп етуге керекті. Менің ақылыма көре бір күн етіп қойма алай. Бұ жылының ізінде әрбір біз да бұ хабарға, Бұ сөйлесулерге, дауласуларға қатысып, Ойымызды айтып тұруға керек бұ жылымызды деп мен Алай сынамын. Төбешеуде әдебиетінің жылында етілерге керекті Заттардың үстінен жазушы Гортулан Әсалих енші чертіп Айтқанды. Әдебиет жылына ашабыз деп аллай жылына Шақырып мен ма бұ төртінші жылы болды. Ендігі жылының есесі бұнда басқарақ болған дінек. Бұнда етілген істер, етілмей тұрған істердің үстінен Айтылған ды көп. Литературада этник ишле көп түрлүү Литература саатта кыргызлык кеси литературадан Узакраак турганда литературанын тышына түртүп Койгондо ушул аатта бу тыш кырлар лаборанттарда Байланыш лабор кесек кыйыныраак болганы себеплуу Ушул аатта этмей амалыбыз жок, бермей амалыбыз жок Деп үрөшүүгө да кыйынды. Алай болгондукка айтпай болбойбуз. Аты литература болсо, литературага база түшүү керек. Литература эс алууга керек. Булай да аны айтылышы. Мен кесим жаным менен айтайын. Мен акылымды булай деп айтканым. Биздин республикала китеп дүкөндөрүн кайтаруу керек Жазучуларга. Китеп дүкөндөрү жоктугу бардыр. Биздин шаарда он төрт китеп дүкөн бар. Алардан жаныңыз да эски китептерди саткан Букинисттик дүкөн калган. Калганларынын арендабы дейли, хакпы дейли, Ортоаккыбы дейли. Башка Москвачы не билем. Санкт-Петербург деген үчүн Ленинграддын китеп Басмаларына берип койгон боло. Ал биздин китептерибиз эмес, миллет китептер. Ообай анда санда бир мүчө. Анды да мен бир он биринчи китепканабыз болгончо эле Жазуучулар менен түбөшүүлүк куруп, окуучулар да Келип ал улут китепканасы. Анда бир адам кеси барама десе күчтөн сыйына бир Мүчө бар. Алай анда да кесилери хактарында чыгарган Китепчилер бар. Ансыз кырал чыгарган биздин Китаптарыбыз жоктугу. Сора бу биздин китаптаны калган китаптача Сатарга дейли. Биздин китаптарды сатабыз керек эмес, элтирги керек Да алсалар алырлар. Элге жүрүү керек. Биздин тилибиз жүрүккөнү, Биздин тилибиз жүрүшүн дерикли. Биздин жүрү түркүлөр бу саатта эң кели заманда да Жаш адамдар да көбүрөөк элде дейт эле тилибизди Жүрүккөнү. Ол себептен биздин тил кабартылар да, Биз да китаптарыбызды элтирги керекбиз элге. Кабарты Малкарда миллет китаптага баганы үч эсетери Керек адамдар алырча. Библитека элтирче алла биздин экинчи мектепimiz бар Эле. Ал да кетиптир. Ушакта библитекалар сатып ала албай эле жазуучулар Кесилери берсе берилерди бербесе калар калаллар. Мен кесимдин китаптарымды элтик библитекаларга Берген этим. Адамдар окур эсе дейт. Алай мен жаңыз бир кесимне. Ал кырал иш болгончу болуп, алай жүрүтүүгө керек. Библитекаларга баргы керек, элге жеттери керек. Биздин китаптарыбыз бирөө бурмак затына алабы деп Дүйнө жүрмөгөн затына алабы деп издеп шаарларга Элтирүүнү айлангандыкка китеп үчүн кичинелик түйүн. Китеп үчүн милlettтин кайгысын этпейсиң. Китепти элтирги керек тары. Бүгүн аны сыман айтылган таңга калып турамын Айтылганы иш болгудай ансыз. Сиз да кесиңиздин китаптарыңызды саугага берген Болосуз. Бергенбиз. Мен эки китеп чыгарганымы быйыл бул орлону жетимиш Жылдыгына улут орлонунун жетимиш жылдыгына мен Борчум эле. Ал сауга чыгарганы мен аны сатуу матуу Капар жокту. Мен атам аскерде калган. Мен аны таныган жокмун. Аны хүрмөтүнө ушакка Чыккандардын хүрмөтүнө. Энди аларда аз калгандыр да. Алардын бир дагы ушак тууган туушуктары каар эселе, Билүү эселе көрүү эселе деп олактуу чыгарганыма да Аны библитекаларга бергенме. Сора ул ветерандардын организациясы бар аларга Бергенме. Эл элге школларга да бир кабырларына Бергенме. Алай була бир зат эта алай эсем этем. Мен болсом да тилибизге да литературалык болобуз. Шаарды жарытканды ай. Ар үйгө кирген чак. Кел бизге конок кел алай. Кесиңе келген чак. Мактабайм шаарымды. Кесиңиз көрөсүз аны. Күн да кесине мактап үзбөй жарытат Дүйнөнү. Күн да кесине мактап үзбөй жарытат Дүйнөнү. Алы кызга чыгып жашлап. Тауча жарык боло. Алас сүйүнүп алгыштарлап. Жүрөк шырлабылап. Мактабайм адамымду. Кесиңиз көрөсүз аны. Күн да кесине мактап үзбөй жарытат Дүйнөнү. Күн да кесине мактап үзбөй жарытат Дүйнөнү. Ачык беттик тауларында. Сизге жолу берирлер. Бар куланчты тойлорунда. Сизге көргүзүрлөр. Мактабайм мен жеримди. Кесиңиз көрөсүз аны. Күн да кесине мактап үзбөй жарытат Дүйнөнү. Күн да кесине мактап үзбөй жарытат Дүйнөнү. Багылыш уюктарыбыз. Бүгүн Хасаниелдин Хочуналаны Мадинанын тууган күнү. Малкар таңда аны Жангураз менен Борис абийилери эм Туудукулары алгыштайды. Биз да Хочуналаны Мадинанын тууган күнү менен Жүрөктөн алгыштайбыз. Эм Газаланын алэмдүү жырын сауга этебиз. Ар болсо. Салам! Сен чыямектарыңды төгүп, төгүп чыяба. Алтын кибик бармагың, күмүш кибик тырнагың сүйемө Деп айтасың. Неге кыйнайсың мени? Алтын кибик бармагың, күмүш кибик тырнагың сүйемө Деп айтасың. Неге кыйнайсың мени? Миң талдан миң эмгек бермей болмайбы сенө. Бирке сенке ээ бололуп шул күндө ойлоном Эле. Алтын кибик бармагың, күмүш кибик тырнагың сүйемө Деп айтасың. Неге кыйнайсың мени? Көздөрүңке тигисени дүйнөдүн жалы киби. Керегиң сен мана кушка канаттар киби. Алтын кибик бармагың, күмүш кибик тырнагың сүйемө Деп айтасың. Неге кыйнайсың мени? Алтын кибик бармагың, күмүш кибик тырнагың Сүйемө деп Айтасың. Неге кыйнайсың мени? Хурметтүү Жамагат, аныбыла берүүбүзгө бөлүнө заман бошолоду. Малкар таңланы сизге деп звукорежиссер Теберделене Мариам бла мен Низа Наксына даярлагамыз. Саатта сөзүнү орус тилинде берүүлүну редакциясына Беребиз. Келер жолуда кубанычтуу түбөйшөй сау эсен Калыңыз.