Есенкелді батыр 2-бөлім

Сондағы Әбілмәмбеттің сөзі. Ел болмас ере жеңге Кірмегендер. Ал қазақтың қатарында жүрмегендер. Түбінде берекенді сол бузады топқа кеп елден ісім Білмегендер. Көк тасқа қашап тұрып таңбаңды сал. Белгі үшін әр руды билегендер. Тасқа басқан таңба деп мақал болсын. Реттеп қалғандар кір демеңдер. Ал және де ұлытаудың ұларын ат. Етін жеп сол ұлардың қыламыз ант. Жеппедің ұлытаудан ұлар етін дегендей кейінгіге Болады салт. Екі шартты орындап кеңес баста. Үш жүздің басшылары деп айтты қарт. Қабылдап қарттың сөзін бас-басына. Таңбасын қашап салды көк тасына. Әр рудың өз таңбасы осы күнде. Көрсе кір біздікі деп тап басында. Ұлардың екінші шарт етін асты. Ойлады ел ұларды несін асты. Бұл еттен шыдағаны ауыз тисін деп қария көз сөзінің Бетін ашты. Бұл жерге келгендерің міндетті боп серткесіп Бір-біріңе қылма қасты. Екінші жаудан жанын аямасқа шартпенен шақырамын Келген жасты. Үшінші әділ етпен іс басқар деп Қысқаша сөз аяғы тамамдасты. Ал енді үш жүз болып ақылдасты. Кеңесіп пайдалы істе мақұлдасты. Неше жыл күшін топтап жатыр қалмақ. Қазақты шабар кезі жақындасты. Қалмақтың бұрын барып шабамыз деп тебіреп шола ойлап Шақылдасты. Қариясы үш жүздің жақтырмады. Кеңіннен жоспар алмай тақымдасты. Ал сол кезде Әбілмәмбет былай деді. Үш жүзден келген өңкей батырларым. Шола ойлап қалмаңдар қапыл бәрің. Қандығы жоңғарияның осығы емес біліңдер күшін топтап Отырғанын. Әлі деп біз тимесек ол тимейді жеңесің амалыңды Асырғаның. Олар да әзірленіп жатыр дейді. Оларды жеңем десең ақыр дейді. Орыс пенен Қытайдың қандарына алдымен біз салалық Ақыл дейді. Бұлармен тату өмір жоңғария түбінде солар бүгін Татыр дейді. Екі жақта екі ұлы патшаға кеп арқа сүйеп қазаққа Мақұл дейді. Батырлар алуан түрлі кеңес құрып ақыры Осы сөзді асыл дейді. Орысқа бармақ болды кіші жүзден. Қытайға бармақ болды кіші бізден. Екі хан екі жаққа өзі барсын. Жолдасын таңдап алсын ішімізден. Тоқтам қып осы үзелге ел тарқады. Жиылған ұлытауға ер тарқады. Жиылып бүкіл қазақ жоспар жасап бұл жолда көңілдегі Шер тарқады. Қазақтың үш жүз болып жиналғанын қан естіп Жоңғарияның жүн тартады. Біріннен қазақ қалмақ, бірі қорқыт. Безбеннің екі басы тең тартады. Мирас боп үлгі сөзі бұрынғының. Ежелден ел қайғысын ер тартады. Ал енді сөз бастайын Абылайдан. Көп сөздің жаза берсем бәрі қайдан. Таңдады серек борлар жолдастарын. Отуар жүрегінде жалындаған. Қызайдан есеңгелді батыр дерті. Ақылға ақыл қосар адам депті. Ертіпті төр түгілден төбетпейді. Жолдасты тағы талдап алам депті. Қоссандық алпыс атаңға жүгін артып. Бейжіңге дәм тиютса барам депті. Ұлы жүз орта жүздің адамдары. Бата бер жолға салып маған депті. Әуелі құдайды екінші сіз ие бол. Табан бай халық аманат саған депті. Абылай жүрмек болды азық артып. Керекті қаражатқа қазынар деп. Атан түйе атақты атшы беріп. Халыққа аяма деп базын айтып. Бабаммен төбегейде таңда берді. Өзгесін өз жұртына таңда депті. Әр ру өз ішінде кеңес құрып. Бір бір дем адам қосты қабыл етті. Қайратты батырлардан ерті бұлар. Қиындық жол азабын жолда тартып. Бейжіңге алты ай жүріп жетті бұлар. Ай демалып бірнеше күн тыныққан соң. Алдына Ежен ханның кетті бұлар. Қарсы алып келгендерді Ежен ханда. Мәжіліс бірнеше күн етті бұлар. Қазақтың жал жағдайын ұғындырып. Шығарды көңілдегі дерті бұлар. Өш кесіп қазақ қалмақ ел шабысқан. Хан түкүн түгел айтып өртті ұлар. Жабайы жоңғар이야 шонжарлары. Білмейді ғылым білім деп тулар. Жеңгенің желкесіне мініп алып, Жеңілсе қорқады деп соқты ұлар. Мақсатын Ежан ханға түгел айтты. Қай қалмақтан алайық деп кекті ұлар. Ай Ежен де ол тілегін қабыл алып, Жасады уәделі серт ұлар. Білеміз жоңғар солай халық деді. Сөздерің рас, бәрі анық деді. Бірігіп қазақ түгел аттаныңдар. Сапардан тура қайтып барып деді. Хандығын жоңғарияның жоғалтыңдар басына ақырзаман Салып деді. Көмекті әр жақтылы біз береміз. Қарсылас керегіңді алып деді. Не жеңіп, не жеңілмеп құтылмайсың. Боласың босқа жатсаң қарып деді. Жалының жанған оттың өшірмесе, Шашырап көле малар жанып деді. Ал билетпей байтақ елді жердің шетін. Әкесі кім екенін таныт деді. Барады бір жағынан біздің әскер таныс екі жақтап Тарылт деді. Халықтың тыныштығын кетірмей ақ хандығын Жоңғарияның Арылт деді. Соныммен Дайындалды қайту ғанды қалмастан мақсаттары айтылды Енді. Бекетіп Ежан патша Абылайды шен беріп Дәрежесі артылды енді. Осынды Есекеңе асыл көктас. Сыйлықтың дәрежесі әртүрлі еді. Қайтарда Ежен ханның ортасына Әртүрлі асыл тағам тартылды енді. Көрсетті сән салтанат рияд менен. Бәрі де ыдыс аяқ алтын еді. Алдында патшаның оп есен келді. Бір күліп, бір қызарып алқын дендап, Тақағы барытқын дендай. Сондағы ханның айтып жатқан екен. Ал неге күлдің есен келді? Жасырмай сырыңды өзі айтшы деді. Сол кезде ханға жауап берді бабам. Тарқатты ішіндегі шерді бабам. Жасында бастан кешкен мехнатты Еженге Баяндады енді бабам. Әкесі жаудан өліп, қорлық көрген тарихын бірден Санап берді бабам. Баяғы шешесіңнің айтқандарын айтуға Ыңғайланып келді бабам. Босқында айтқан бір сөз анам деді. Сол сөзге менің бүгін данамын деді. Жөргенде қашып, пысып жылап едім. Желкеме бір қойды да балам деді. Ажшейсің алтындаған табақпен бір жатқанда өмір Берсе саған деді. Анамның бес жасымда сол айтқаны көрінді міне бүгін Маған деді. Ай бір күліп, бір қызарған себебім сол. Табақтан таттым алтын тағам деді. Ежен хан мына сөзді аңғарады. Қазақтың әдетіне таң қалды. Әр елде түрлі-түрікші әдет бар деп талай сөз Сараланып, талданады. Қайттенді Абылай хан жолдасыммен Еженнен сыйлық Алып, олжасымбен. Қалмақпен соғысбақшы болып қайты көрсеткен Ежен Ханның формасым мен. Ал шен алып, бастарына тас тағызып, Қайтады хан тұғылы бір басым мен. Шен алып, бастарына тас тағызып, Қайтады хан тұғылы бір басым мен деп. Ал көп жүріп, аман-есен елге келді. Асқар тау, асыл өзен жерге келді. Ал болып барған ісі келгеннен соң шақырды төменгі Мен өрге келді. Найманның алапаты Асқар белді қабанбай ел қамқоры Ерде келді. Қалмақтан енді кетті аламыз деп қазақтың кам көңілі Өрледі енді. Тағы да қазақ болып бас қосқалы жиналып, Зайсаң деген жерге келді. Татымды миы болып сарқасқалар отырсын бұл сапарда Төрге деді. Тіресу кезеңіне жеттік міне. Бас батыр ер қабанбай сенде деді. Боласың не болса да осы жолы кең жайып, Құлашынды серме деді. Ал енді ата жау мен айқасасың хабар қыл өзің Теңдес ерге деді. Зайсаңға қазақ болып басын қосып, Қасқалар елдің қамын сөйледі енді. Ай қазақтың тыныштығын ойламаған жатпайды өлсе тыныш Көр де, деді. Мақсаты бұл сапарда әскер жию. Кім батыр, кім