Мырзаш батыр

О-о-ой, салар өткен іске көңіл бұру. Өмірге көз жіберсең бір қыдыру. Ер өткен ел жинаған жол өзгергін. Жанда жоқ жаратылыс мәңгі тұру. Ақыл сөз ойға, қуат бойға жылу. Ұясы екеуінің пақым қылу. Өмірдің құрбаны боп кеткен екен. Нешесін басым батыр көркем сұлу. Өмірдің үш бес жолы өліп сыну, Қозғалыс қуат сөніп бітіп тыну. Тірі де елге паш қып айтпаған. Сон пайдасыз ескі сөзін естіп білу. Адамға әбден қажет өмір сүру. Адам боп адамшылық жолын қуу. Атақты Алтай тауын мекендеген найман да төрт-төрт Руыл деген бір ру. Әй, біртабы төрт руылдың ел тұзақты. Ер жетер елден қуып нелері жақсы. Осы елден шыққан екен батыр Мұрзаш, Жан екен ерге серік, елге басшы. Әкесі Мұрзаш ердің ал диярды. Жан екен жалбыр тонды малға жарлы. Баласыз жарлы шалдың батыр туып, Ерлігі елге мәлім есте қалды. Келген соң батыр Мұрзаш он бесіне орнаған жігер Намыс зердесіне. Ұшырып Байшөңжардың үрейлерін қоймаған қалаған Бермесіне. Әй, асынып қылыш найза шоқпар мылтық. Ығынан ел жуанып жүрген үркіп. Ас сөзді алғыр жүзді адам екен сияқты сырта жара Қыран бүркіт. Көп жүрді осы Мұрзаш аралапты. Тап бір кен тайпаларды жаралапты. Жауының кегін алып, ел қол жасап, Тамақ боп киіндірген жалаң ашты. Болыпты керей ғарық олжасына. Ер екен жанын қияр жолдасына. Жүз сан мал қалың қазына әкелсе деп таратып тамағы Үшін өз басына. Әй, бағытты қарақұмға туырлығы. Міндеті ел асырау ауыр жүгі. Өмірде мал дегендей болмайды екен. Бір сиыр жалғыз аттан басқа түгі. Мал үшін өмірін де қайғырмаған. Еліннен кедейінен асырмаған. Қуып жеп Байшөңжардың малдарынан ер екен есе бермей Айдындаған. Шығыпты ұзақ жолға осы Мұрзаш. Ешкімге ақылдасып кеңес қылмас. Жоғалып үш жыл бойы кеткен екен сияқты көшпел алтын Қолда тұрмас. Жөнелген сырын айтпай жалғыз басы жас бала үйде Қалған жар жолдасы. Ел жылап есілдерін сағыныпты. Көл болып қамырығып көздің жасы. Әй, тұзақшы сол мезгілде түгелге дей. Ер үшін енді қайтсын қайғы жемей. Басынып, ұрып соғып, малын талап кетіпті Байшөңжарлар адам демей. Болғанда төртінші жыл атқан тағызы елде кепті ешбір Жанға. Ел тұрып жан-жағына көз жіберсе, Қаптаған қалың жылқы жатыр маңда. Жылқыға ел адамы барды шауып, батырын ұйықтап жатқан Алды тауып. Еріңіз ер жастанып жатыр екен. Жарғағын жамыл шығып бетке жауып. Әй, қуанып құттықтады ел ұрандап. Батыры баяғыдай тұр бұлаңдап. Әкелген жүз жылқыны елге беріп алыпты мен өмірі бір Ат таңдап. Тұзақшы топырқылып той жасайды бар елге. Батыр сонда сыр ашады. Жер gezdim үш жылдай ұдайы тыным таппай ажалдан тура Келген кім қашады. Осыдан Алтай өрлеп жүріп кеттім. Буыршын қаб өзенін кесіп өттім. Қарертысты қыраңғып Көктайға мен. Шіңгілдің көбігіне барып жеттім. Медет қып жүре бердім денің сауып. Тұрады бұл жерлерде керей қауым. Адамның зияны жоқ жай жолаушыға. Мен емес деп айтамын сенің жауың. Жолаушы жөнімді айтып базына алып, Ат күтіп жүрген жерден аныға алып. Кезгенім кедей елім сенің қамың. Келгем жоқ қауап қылып қажытау. Әй, мен бардым орымшының боғдасына. Құмылда сартқуаңның ордасына. Қотаңды қасқар тұрған араладым. Ұлы жоқ жүрген жерге қонбасың ма? Сарт деген бұл жерлерде ел бар екен. Күністік күйіп тұрған жер бар екен. Көрінді көпшілігі қол есепті. Билеуші қожа молда дегдар екен. Тоқтамай жүре бердім. Одан әрі жер екен біраз дәуір қара шары. Монғолдың уаңына есебі жоқ. Халқының қарғысы айтып айтқан зары. Тебетке бардым жетіп, одан шығып еш адам жөн білмеді Тілін дығыр. Шарашембі көпке топырақ амалым жоқ. Қараңғы бір қуысқа қойды тығы. Әй, бастығы сүсі суық бұжыр düzді. Батырым жаннан сонда үміті үзді. Әйтеуір бір ай толған мезгілінде сөйлесті тауып әкіп Бір қырғызды. Адамын дедім сонда жиһан gezgen. Башым бар мейірімсіз елім дезген. Әкелмегелді бастап ниетім бар. Жайлы бір жақсы жұртты көрсем көзбен. Көп жерді содан бері араладым, Көңілімде табылмады қалаған. Көмілмек өз жерімде ендігі арман ажалсыз елге жетсе Шала жаным. Ат, киім, азық беріп қоя берді. Көрмедім озығымдай аңқау ерді. Бұл лама келеңгешіл жемі болған қал екен қамаудағы Қайғы жері. Ел екен мал өсірген тебіттеген. Құл болып қожасына жүрекпенін. Дейтін он Далайлама құдайына мал бала сұрап барар Тілекпенен. Бәрі бір көрінген күні мұнда келдің. Көрмедім отырғанын жырға белдің. Базарын манап сауан баса жүріп, Қыс түссе қобы тегін қумға келдім. Отырған керей қыстап, қомбы құмын көп көрдім. Уыс-уыс аңның жымын. Керейдің байғұлескен кедейлері аң аулап жан сақтайды Көріп күнін. Әй, көп өкін керейдің де аз улысы. Кедейге кесел, апат, жазым күші. Жарлығын би Төренің екі қылмай Құдайдың деп тіледім Жазу ісі. Тынығып біраз жаттым еру елде. Аң аулап шықтым бір күн серуенге. Қобының қазан шұңқыр бір құмында жолықтым бір топ Орыс керуенге. Әй, ішінде бір адам бар ерге лайық. Басшысы осы ғой деп білдім сайып. Көргенді өздеріңді бауырларым. Көрістім аттан түсіп, құшақ жайып. Біреуі қазақ тілін біледі екен. Бұлар да дүние gezip жүреді екен. Бастығы Прижевал деген адам. Өзімнің отанымның түлегі екен. Әй, айтыстық әбден ашып, жөнмен жайды. Іштегі сырды шертіп бір талайғы. Бұларды шығыс жақты түгел көзіп өткізбек осы қумда Бірер айды. Бастығы Прижевал ғалым екен. Атағы Россияға мәлім екен. Анықтап ел мен жердің жаратылысын. Бермегі жас ұрпаққа тәлім екен. Мен де айттым жүрген жүріс жөн-жайымды. Отырды барлай қарап ыңғайымды. Мен жалғыз жергезуші дедім Төре. Елімнен толық үш жыл дәм айырды. Дүниені деді маған неге gezдің? Жасырмай жөнің ұқтырып бұл мінездің. Жабайы жайқазақтың бірі екенсің. Жерге zip жеке жүріп нені сездің? Бөгелдім бұл сұраққа. Біраз тоқтап тұрғандай түйді сөзі мылтық оқтап. Жаскандым сенді сенел киімінен. Дегенге ер намысын жүрмін жоқтап. Әйтсе де бел байладым тәуекелге. Бермексіз сізден білім кейін келге. Еліңнің еркіндігін іздемей ме анадан адам болып Туғанды ben де. Әй, рас, бізден адан еліміз қазақ деген. Қазаққа көп емес қой азап деген. Елімнің билеушісі бай мен болыс. Барады күн көрсетпей мазақпенен. Өзімнің туысым бар біраз ауыл басында. Күнде боран зарлап, дауыл. Жер тапсам жайлы мекен көрспегедім. Жөн көріп тілім далса аға бауыр. Аралап талай жерді көріп келдім. Жақтырмай бәріне сын беріп келдім. Көз көрмей көңіл сенбей болар ма еді. Ал апаты көше қашсам жеңіл бенің. Амал жоқ жайлы мекен таба алмадым. Алысқа атпен қулас жаза алмадым. Я тақсыр көңіліңдегі шыным осы. Қойсаң да құлық болып қазарманын. Аударды орыс тілінаш бәрін қоймай. Қояр деп ойлағам жоқ мені соймай. Бетіме барлай қарап көп отырды. Жыбырлап қалың мұрты терең ойлай. Орынынан түрік өлді күлімсіреп. Білінді бейнесінен адал жүрек. Арқама алақанмен екі қағып. Айқасты мойыныма алып білек. Әй, батырсың, барып тұрған алдияр. Көп жерді аралапсың деді барып. Жетпейді бұл арманға сенің өмірің кейі ме. Кемшіліктің алды жарық. Әй, өмірдің осы күнгі бәрі алдамшы. Алысқан алдамшымен сен арманшы. Әзірше асығудың қажеті жоқ. Кім мақұл кейін мәлім кім жалғаншы. Басынан суай аяғы ылайланар. Кеткен соң мидан сезім тіл байланар. Езілген жалғыз сенің ауылың емес. Не нәрсе бастан төмен шырайланар. Ұқтың ба алдияр сөз мәнісін? Болды ма жалғыз ауыл бар тынысын. Талабың таудай екен. Ойын қысқа. Демеймін бұған сені кінәлісің. Ұқтыңдап тұра келдім қол қусырып. Кеткенін сезбей қалдым қатты үн шығып. Адамың мен де өзіңдей деді Төре. Ұлайық жандарма бір құлшылық. Әу küttірді Төре мені қатты сыйлап. Батыр деп таныстырды бәрін жинап. Қараңғы оқымаған надан қазақ қалай жүр деп таң қалды Жанын қинап. Иә, батыр бізді тастап кетпе деді. Бір елден шығып қапсың шетке деді. Осы жол сапарымның ішінде алып етермін сені таныс Көпке деді. Қағазға тартып алды сүретімді. Өзімнің осы бейне ретімді. Жүруге біргелесіп уәде бердім жөн көрмей Төременен Тіресуді. Әй, сонымен бірге жүрдім тоғыз айдай. Тамақ, тоқ, киім, бітім, ат, көлік сай. Әліммен ана бар ғой жолдас болдым. Жүргім жоқ бекер қаңғып мен дағы жай. Елі есеп орыстар мені құл жаба артыл. Ондағы халықтардың сырын алдым. Салыпты ел басына темір ноқта әкімі Жәмілді әй Қытайлардың. Құжада мұңғыл қазақ қытайлар бар. Ерекең ерекең заңдары тар. Шәуші, кеміл, жайық бәрін көрдім. Келмейді өзі желмі бірде бір пар. Адамның туған жері алтын бесік. Отаным өз мекенім ашық есік. Ажалым өзімде келсе арман жоқ. Өлсем де мың жыл жаса бой өмір кешіп. Шыдаңдар шын зарлардың зарлығына. Күн туар тоқтау ұлар торлығына. Бұл сөзді Прижевал досым айтқан. Мен сендім онда ақын молдығына-а-а. Тоқтады батыр көшке барлай қарап. Тыңдады үн шығармай бүкілін алап. Мырзаштың батырлығы батылдығы тоқталмай әр тарапта Ой жатты жұтаң ап. Елмен жер еске түсті бала қатын. Сағындым елімнің ой ер азаматын. Емілдің өзенінде елге қайтпақ алды мен наным достың Ұрық сатын. Ат берді, ақша берді, ақыл берді. Көргім жоқ өзім туып мұндай жерді. Балам деп жайсаңға да айтып еді. Арада ап шығыстағы ой бір әр жерді. Қоштасып қолданысып тұра тарттым. Нанын жеп шайын ішіп дөңгені сарттың. Жорғасын қараштардың мініп алып бір атқа ыңғыр Шақтап олжамдар тым ай. Мен жеттім Шабан оба азуына. Аспанда ай таяды ғой батуына. Алдымда жылтылдаған от көрінді. Жөнеміз одан қорқып ой қашуыма. Қарасам қалың жылқы жатыр сайда. Үн шықты ұрып таста қайда, қайда. Ай қасып абың-құбың шоқ парласты. Біреуі қайрат деген бір тал айда. Үшкісі меніменен айналысқан. Қалдырмай көптейн алды әлгі дұшпан. Алғашқы ана бар ғой арпалыста екеуін екі салып ой Ұрып жыққан. Жүгімен қоя берсем қосарымды. Шыңқырлап үркіп жылқы қотарылды. Дізеден бір айнал құрғанымды. Әлгі жау ана бар ғой қопарылды ай. Бөксігі қайтадан алып кеттім салып. Атынан арпан қағып түсті талып. Тоқтатып топ жылқыны аттан түсіп. Қарасам қара шонжар ой жатыр алып. Жинадым үшеуінің басын қосып. Қасында демді алып жаттым тосып. Маңдайым жараланып менің дағы. Ағып тұр абайласам қаны жосып. Басынды таңып алдым қорамал мен. Үшкісі қарауымда қорамал мен. Ат тұрман киімінің үлгісінен. Таным кершейді екен ей жорамал мен. Болғанда қылаң беріп таңға тайып ау. Көтергі әлгі батыр басын бай ау. Атымды шылбырынан мықтап ұсап. Қасымда отырады мендей жай ау ай. Көзін ашып алып мені көрді қасымдағы. Көріне теңқұрбылас жасымдағы. Қате не кешіміз деп сәлем берді. Ерекең жеңілгенін ай жасырмады ау. Бір бірлеп есім жиды екеуі де. Кетіпті екеуінің кетеуі де. Ұрып ем қан шығармай үшеуін де. Дұрыс қой ерлік керлік өтеуіне. Әуелі қол алысып амандастық. Қағысып қалжың айтып замандастық. Іргелес ерекеміз қатар жатқан. Басында байқауызды анық жамандастық. Мен де айттым о да айтты аты жөнін. Ұрыстың кешірістік арты кемін. Мекенім қарашыға атым бұқай. Бұқым деп түсіндірді атым менің ай. Бұқыны жүруші едім бұрын естіп. Дүздесіп көрмеп едік бетпе-бет шығып. Алған ер бұқысы тар жерде ана бар ғой. Кейсіп төстіп. Жылқыны алған жері шыған тоғай. Тау беті бейбіт елден ол жан оңай. Бәрі бір найман малы менікі деп тұғыдан бұл жылқыны Алдым солай. Жөнелді Бұқа батыр өз жайына. Келмеді тартып алар ыңғайына. Ізісе мал иесі менен асың көп малды елдің тығып-ой Ұрлайын ба? Бұқының күйі кетті жүрегімде кек күшті көрінеді Мінезінде. Етіңдер азық-түлік, ауқат, мүлік, көлік. Бұл малдың бар сұрағы бәрі өзімде. Осылай Ұғындырды жөнін айтып. Еліне үш жыл жүріп келген қайтып. Найманда батыр Мырза төрт ұлмен қу болған тұзақшы Ғой алтындай ішік. Сонымен бірталай жыл өмір кешті. Өткізді өршіл батыр сан егесті. Би шөккен Болыс бек бай қайтармен ер жетті. Ерленді бұғы теңесті. Бірталай алыс-ұлыс заман өтті. Батырдың алпыс төртке жасы жетті. Атасы атан тайлақ сексен байдан ұран қой тоқсан Жылқы ой алып кетті. Мекені Ұранқайдың қабақ қанас. Тегі жау баяғыдан ата алаш. Ежелгі қазақ қалмақ жаулығынан мұрынып келе жатқан Осы талас. Алтайда аң қараған бір ұран қай Жоғалып көптен бері бұзылшы ай. Дәл соның төрт ұылда жаласы бар. Әлексіз бұл жылқыны алған солай. Жиналды басын қосып ел жуаны бірікті өз айсән бір Дуаны. Келе қыран қайдың малын қумақ. Қосылған үй қарылды жұрт шыланы. Намысқа барсын десті Кәрі батыр. Қайратты қажыған жоқ Әлі батыр. Алтайдың жолы тансыз өзі барсын. Басшыға басқадан жөн ой болмайды ақыр. Батырға барып төрт ұғыл салды салмақ. Бар мұңын айтып жатыр байда зарлап. Сабарлап қойң үйтіп бәйбіше деп аттарды ақ қояндай Батыр қарнап. Бейделді ұсташы менің болыс келді. Дуана өзім сап орыс келді. Қайратты қартайғанда бір көрсетті. Бәрі де жалғыз ауыз ой болып келді. Қысылды батыр көптің назарынан. Бай қалды қысылғанда ажарынан. Түлеріп басын шайқап былай депті Алынғандай анық хабар ажалынан. Ой жүрдім мен келіп ем алпыс төртке. Ел үшін талай қыспақ ой түстім өртке. Кеушеден жерімдесем арманым жоқ. Жете алмай қанар мекен айтқан сертке. Бар еді тәжірибем болсай тұғын. Қазірде көрмей жүрмін ондай түгін. Қаладағы қатын балам қасіретте орныма мәңгі бақи ой Талмай тұғын. Қайтесің мені қинап қартайғанда. Дүниеден күші зайып жалпайғанда. Мен барсам көрмейсіңдер сүйегімді. Құлданып жүрмаңдар шалқайғанда. Көп Айттым уайым қылма. Жоқ не мені адамнан ажал келсе от сөнеді-au. Егерде ажал келсе құйрықты табармыз, Тастамап біз бірден-ау. Қынжылды қиналғандай батыр сонда сапарлы жалғыз Тәңір өзің оңда. Айтып ед бұрынғылар әділ мақал қанат теп төрт ұылдың Басы жолда-ой. Ажалға әдейі айдап жұмсадыңдар. Шақырған мен елімге бір сағым бар. Тіріде туысқанның қадірі жоқ. Өл десең сүйегімді біртабында ал. Ақырғы барлығыңа айтар қошым аман бол аз төрт ұыл Бауыр досым. Әпеміз ал диярдың шаңырақ-ой. Шықпады-ау қара қосым. Ай. Мел жұртың татарынба дәм-дүсіңді, Ортаңа аман екі бар жанымды. Алдың деп Құдайға арман етпесе едім, Сезсе мен жаназамды тұрғанымда. Барарын бәрін айтып болмадың ғой, Қабылда қартайғанда зорладың ғой. Байыңда беймен болыс орысаң да, Шырқалап шебер тілмен торладың ғой. Алайын ажықылып жалғыз жолдас, Топ жиып ту алғанның жөні болмас. Егер де саудаға адам іс боп қалса, Күйрер көп шығының орны толмас. Ертіп бер атқосшыға жалғыз бала, Жалғызға деп жүреді ғой жұрт құдай pana. Медіріп қасымдағы аман келсе, Күйді. Уыл сорлыға жаппа жаңа, Ай. Білінбес екеумізге бірден қосар, Тауысқан жануардың белі босар. Қысылса ең ел табарлық жайы болсын, Ертпеңдер ел мінезі жігіт досал. Осы сөз байлау болды нағыз тоқтан, Баратын болды Мұрзаш ойда жоқтан. Қарауып Жоңғар тайға жол бекіген, Кездеді қыстың басы боран соққан. Жүруге Мұрзаш батыры дайындалды, Жаратып төрт сәйгүлік жайындары дау. Аққұлақ деген жігіт ер мек болды, Білмеуші ед ол да жаудан тайынбаған. Аққұлақ Сексенбайдың өз баласы, Оның да батырлыққа бар табасы. Ел көңіл сенгізу жанды жігіт екен. Тағы бар. Жүрегінде мол жараса ой, Ай. Тарады осы әңгіме елге паш боп, Барады Ұраңайға Мұрзаш бас боп. Естіді Төре шотан бұл хабарды жүрегі төрт туылға Жүрген тас боп. Ести сап сұлым Төре бұл хабарды шақырып төлеңгінің Басын алды. Батырға бұқай бұқы тез жетпеді елінен қайтармасын Мұрзаш ауды. Бұл істі Ұраңайға хабарласын, әйтеуір қайтармауды Амалдасын. Бар еді ата негін төрт туылды сүйегін батырыңның Таба алмасын. Мінеки бара жатыр күн деп атып қосақпен бұқыға жетті Үзеңгі батып. Аршығы Ұраңайға кесіп шапсын, Мұдағы тиен алсын болмай жатып. Асығып атқа мінді бір төлеңгі, Басқадан жош ұстанды ерікті. Қабан мен қара қойын арасыңнан тың қатын сусыз Жерден тартып өтті. Бұқаға келді хабар ертең түсте мұқынып жатушы еді Саш іште. Мұрзашты қазына лайлап алған тайқы бұлықты Бұғылатын қара күшке. Асығыс аттандырды бұл адамды жігітті жолын білейі Қараның. Сен де жап шотан бұқы астырмасын тіріні бірігіпті Шараның. Бастығы Ұраңайдың сен де жап күн қаяғы Тапын нұр қыз болғанын шығып. Айда деп бар шығыны бір тараға еліне беріп берді Асығып тым. Берігі сен де жаптың қорын қалды, Егілді арауызына құрымдарды. Әр жерге қару беріп таралды сап Мұрзаштың жіберді Екен жолын қалды. Саптығы Ұраңайдың қылдайын деп сұраға тастымады Жалғыз айын. Ер басы мінген аттан бас тартып жатыпты жазыл өлдің Деп сайын. Шау жаны осылай шабығын жапты, Ертеңі жол жүруге қорса жапты. Жөнелді қосарақпен асық теңдеп қасына ертіп жалғыз Аққұлақты. Ел қалды тілек айтып шуылтасып, Жұрт қанда жолың болсын деп дауылдасып. Алтайдың төрт бейімен ертіс төгет, Алқамен біл есіктің туын басып. Қара сай ел қарайған шыбыр шалып, Теректің қызы құлаққа қатжылап. Шыдалы Аққұлақты есіп өтті көрген жер батыр Мұрзаш Барын біліп. Аққынамық Алтай тауы қар жамылған, Әлі бір қала басы шал қабырға. Көктеріп сар қамардың теріскейін мұңғыңдар атқа Көрді аңға құрған. Көрінді мін алдында қанас көл әлі бір ебегей жаға Аппақ көл. Қыстайды сай саланы осы таудың Ұраңай атанатын Мұңғыл еле. Қанасқа жетті бұл әр Аз тоқтап батыр сонда аттан түсті. Ах деді жалын атты өмірі өшті. Кірдісің түс көңліме күш келді ме? Сезгендей езіп келер алда ысты. Сөздіңді аққұлақ алам деді. Көңіліңе қоштасу сөз салам деді. Дәл келсе тәжірибеден жорамалым. Мен мұнда елге қайтпай қалам деді. Жүріппін жорамалым жаман деді. Болады әлдеқандай заман деді. Егерде ана бар ғой жазың болса. Әй балам, болма маған алаң деді. Елге жет шамаң келсе балам деді. Қуансын атаменен анаң деді. Ақбұрық ажалымнан хабар тапсам. Менің де қатынменен балам деді. Өтіп ед алпыс төрттен аталарым. Білмеймін одан дартық жасағанын. Түсімде әкем келіп ана бір күн. Өлтірер деп айды бет қас адамын. Сәлем айт төрт туыл туысыма. Бір күн тілсе ед ауыл ұлысыма. Арман жоқ елім үшін құрбандықпын. Бір тастың тірседі нем қуысына. Сәлем айт туған ауылым тұсақшыға. Көmdім бе бауырыңды күн астына. Көп жылдар күн өмірде бір көпкенген. Ел қалды ау кәрі қызымыз артыда. Сәлем айт туған жерім ши төбеге. Егін сап берсін елім көп көнеге. Ежелден өмір өткен ұрпақ шетте. Қайғырып жыламасын біз көнеге. Қарертіс қалың елдің мекені еді. Қожамен тұшпай жігіт жекеледі. Білерлік еңбегімді адам болсын. Бір кезде әруағыңды көтереді. Аятамын арнап сәлем тірежі қалға. Ойыңның орын берсін жолдас шалға. Амал жоқ көрмей өлсем үлкен арам. Қызық күн кейін ілең дейме дағда. Сәлем айт ұлып айтақ мекеніме. Кез келген жауыздардың кеселіне. Албалам атқа мініп аяңдайық. Көз жетпес өмір қанша екеніне. Екеуі атқа мініп ыра жүріп. Самырсын қарағайлы сайға кірді. Таң атып жарық түскен мезгіл еді. Ауылдың жау келді деп иттеріңді. Албалым аяңдалып осы жерге. Екеуіміз қар келмеспіз қалың елге. Түн туа жылқыларын бақылайық. Күн батып шербетін де түсім берме. Шығайық қарауылға түстен кейін. Қалайық аз тынығып одан кейін. Жау қабап жазым болар іске кесте. Қорғай біл өз басыңды бе дейін. Бар екен бір ғалам бір самырсын. Жан жағы жалаңа тас бастар іші. Металдан сай ішіне қызар тасқа. Сияқты шұбырынды жатыр бір жың. Түбінде сол ағаштың темін алды. Аттарды біраз оттап тебін алды. Сайте қашақтан қасы қырыла тасаудырып. Катерлі қылыққа жол беріп қалды. Батырда абың бүгін ыңғайланды. Үрмелеп тауға қарай тастайланды. Аққу ат аттай арлап өт қасығы. Қарсалды екі мың адам бұл майданды. Атылды мылтық даусы күрсіп тұр. Жеткізбес ашық аспанда салғырыс. Сай іші жоғарыдан оқ топ кетті. Жар емес шоқпар ғасар сергек пылыш. Батырда аққұлақта атып жатыр. Жау қасым жер құйып қол матақын. Аққұлақ аршет еппен беккендеді. Күңгіттен қарыл екен мырза шбатын. Қорқалмай енді балам жөнелдеді. Тағдырдың не жазғанын көрем деді. Шама жоқ қозғаларлық орнымынан. Ақбұйрық ажал келсе өлем деді. Аққұлақ иіп қалып тұр ағашты. Жан жақтан тұран қайдар мықтық басты. Шалдырмай құла жер қаттан оққа. Сайқасы шағынып ат белден асты. Аққұлақ сол кеткеннен кете берді. Үңгірде батыр мырза жалғыз қалды. Күні екі үңгір тартып үңкірледі. Қарсалды соларға да соң ма жалды. Үстіне болып аспан құлағандай. Ел жұрты естілдер ел шылағандай. Жан жарық көз алдына көлбе кетіп. Сезілді бала сақыл сырағандай. Көшімді көкіректің оты сөнді. Шығарды иіп қағып ақыр дәмді. Шау жерді жапқан мұлға ақ көрмесін. Бейнет қайда белгі қайда батыр енді. Жыл екен мың сегіз жүз сексен сегіз. Адамдар сол жылы туған бұған негіз. Әр нәрсе парқармен жаға тағылған. Өмірге ойлап көрсең өлім тегіс. Таяды содан бері бір ғасырға. Көрмедің мырзаш тұр ғой құрдасында. Бейіт белгеге көзге түсер дәнеге. Жұп қанастың қалды батыр бір қасында. Сүйегін іздеп барып тала алмаған. Көртұғыл мұңғылдан да кек алмаған. Кетіпті алалықтың мұрманы боп. Амал не әділетсіз жаман заман. Көмілмей қалды батыр мекенінде. Ұшырап жауыздардың кеселінде. Ажалға айдап барып жатып қалды. Қалыпты деп айтады шөкен еді. Ұры емес батыр мырзаш ел қамқоры. Жан екен жауырынды қара торы. Таныссаң зерттеушінің кітабымен. Анықтап қуғынарсың біліп оны. Ертегі ел аузында жүрген мырзаш. Қалған жоқ қазір адам ол тұр ғұлас. Ертегден құрастырып өлең қылдым. Есілер қаламысың деп жұм жылас. Шотанға ошағының өлгінінен. Бұқыға ұрлап жеген жилігімен. Седен жапсіріп болған сұмсар екен. Бірінің істегенін бір білгенін. Аяқтап бұл сөзімді бітіремін. Мырзашта ел тамыр деп түсінемін. Седен жапыр бұқы шотандардың. Бейітіне қарғыс айтып түкіремін. Айеу айеу.