Қарабура

Тарихта таңбасы бар Тама Есеттің жетінші атасы Қарабура әулиенің істеген ерліктерімен қоса, Қызы Бегім сұлудың өмірін былай деп жырлайды. Біссіміллә болсын мына сөздің басы. Бір Алла жаратушы дем бере гөр ақынның оң бастаған Талабына. Адам деген пендеміз жер бетінің шөңге Кірмей білмейтін табанына, басына тіршіліктен не Өтпейді. Күн көшкен қызықты да, Қаралы да. Естілген ертегінің бәрі ақиқат, Құндылық шежіре бар бағалы да. Естіген, естілерден сөзім бар еті. Саңылақ болсын сөзім саналыға. Сегізінші ғасырдың ортасында Қарабура әулие өмір Сүрген Ахмет Яссауидың заманында. Тарихта таңбасы бар әулиенің істеген ісі жайлы бір Мағлұмат салғы да үлкен кіші ағамына-ау. Заманда қиын қыстау ала сұрған, елер теңін ойлаған Батырлар да туыпты халықымның арасынан. Қатпаққан қара қытай келген екен қуыпты қазағымның Даласынан. Қаншама көз салса да біздің елге ешқандай Үшін бепті таласынан. Қарабура әруақты кісі екен. Халықтың қамын жеген өзі батыр. Қуыпты шегірудің тамасынан-ай. Күш-қайраты болыпты аса мықты, Жанына сіңір кеткен адалдықты ел шетіне жау тисе Қарап жатпай ерлікпен тамсандырған талай жұрты. Ірілігін ат белі көтере алмай Қарабура мініп ап ел Ішінде. Сондықтан Қарабура атаныпты. Ислам дінін алғаш мойындаған, танытпай дінге деген Сараңдықты ақтығы адалдықтың бергі ұстазы. Жарыққа айналдырған қараңдықты. Аллаға көрсеткен құрмет үшін Ахмет Яссауиден Бата алыпты. Орта Азия жерінде, Орта Азия жерінде діни ислам таратқан, Аузына жұқты қаратқан қожа Ахмет Яссауи алпыс үшке Келгенде мына дүние жалғаннан көзіммен өзі көргенде Пайғамбар Мұхамбет алпыс үш жасты жасаған. Одан артық жас жасау мен үшін күнә болады. Адам деген пендеміз бескүндік жердің қонағы. Өзіме қолды жұмсамаймын. Өзіме қолды жұмсасам, Аллаға деген қызметім ісімде Қалай оңады. Қолымнан келер жалғыз іс жарық нұрдан ажырап, Қара жердің қойнына өз еркіммен ең кіремін. Ол үшін мен арнайы мінәжат құрын қылу ет жер Астына салдырып, сонда да өмір сүремін. Жер бетіне қайтып шықпаймын. Ақырғы тиым біткенше бір Аллаға сиынып, Жер бетіне жақсылық жаратқаннан тілерім. Айналайын, ағайын, күндердің күні болғанда, Өлетін шағым болғанда күнінде айтып кетемін. Мен сонда дүние саламын. Әзілге күтіп жатырмын. Жеберер Алла хабарын. Бәрі де кетер өмірден, болса да мықты қамалың. Кейбіреулер білмей жүр өлгесін қайда барарын. Алладан мықты ешкім жоқ, таймайды деме табаным. Алмаңдар Жұтым жаманат. Көңілде болсын қанағат. Бір-біріңе ешқашан ауыр сөз айтпа балағат. Құлағың салып тыңдасаң сөзіме менің жамағат. Айтамын енді жалғыз сөз. Сендерге еттім аманат. Мен дүние саламын. Жаратқан ие бір Аллам. Алдыңа енді барамын. Оң жаққа алып денемді арулар бәрін қойғасын. Сумай денем тұрғанда, ісі осылай болғанда Қарабура Мінген бір кісі мәңгі жатар орныма. Өзі де алып кетеді, апаратын жеріне өзі алып жетеді. Қайда алып барасың деп оның қолын қақпаңдар. Сөзге тоқтар ағайын, әулие баба айтқанын бұл жұрт Байбары қылады. Әулиенің әрісін іштей де бәрі ұғады. Аңызға енді сүйенсек, әулие көзін жұмады. Күллі мұсылман жиналып не істейміз деп тұрғанда Қарабура мінген бейтаңсыз қара жолдың бойында әулие Денесін жуатын қара құмырасы қолында. Әулиенің болды дегені айтқаны анық келеді. Жаназасын шығарып, құрбын жасап, Мәйіттің көтеріп алып кетеді. Жеткенде аңыз күнеден сөзімнің жоқ бөтені. Тарихта бар таңбасы Қарабура әулие ұлыға деген Құрметін осылай қызмет етеді. Қарабура әулие Қаратаудың жерінде, Қаратаудың Теріскей, Созақ шаһар елінде көшіп беріп Алыстанпас батырдың құдіреті. Дулығасыз секілді сағасынан көресің күмбез деп Қойған төбесін. Қазір де біздің қазағым ардақ тұтқан Ересін. Ұрпағына үлгі етіп қадірлеген күнесін. Әруақты туған бабамыз жастарды желеп жебесін. Қарабура әулие рухыңа басием бойыма қуаты Берерсің. Жырдың келесі бетіне кішкене мағлұмат бере кеттім. Тоғызыншы ғасырда Селжұқ елін орнатқан Мәлік шахтың Баласы Санжар хан жайында. Санжар ханның әкесі Мәлік шах ажалы жетіп, Әк өрінен мұра боп Санжар таққа отырғасын, Елін Хорасаннан көшіріп, Сырдария бойындағы Жанкентке салған екен. Жырдың алдындағы жолдарында жырланып кеткен Қарабура Әулие атанған батыр бабамыздың қызы Бегім сұлу Санжардай ханға тұрмысқа шығып, енді келесі жырдың Жолдары сол Бегім сұлу жайында. Халқына ерлігімен пана болған Салиқалы сөздің бір дана болған Қарабура әулие. Өт өмірден ешқашан ауытқымаған сара жолданы. Тарихтар өмір жүгін арқалағаны куә боп далам жатыр Алқам салқам басынан өтсе дағы зомба лаңдары. Қызығы дүнияның тарқамағаны. Сыр жердер қойнауынан сыр елінде қайғы мен қасиет Қасірет бар жүрегінде. Тарихтың бетін ашып, үңілгендері бұл жайды айдан Анық біледі де. Біз жүрсек сол тарихтың ізіменен тыңдаушы көп Жайытты түсінер еңі. Бегім сұлу жайында тоқталайын. Бұл өзі Қарабура қызы екені жан баласы қызығар бал Нұрына. Арыстанбек тұрыпты ақылында Санжардай ханға Шыққан Бегім сұлу. Ал енді тоқталайын Тағдырына. Тоғызыншы ғасыр тұсынды. Тоғызыншы ғасыр тұсынды. Көтеріле көшеп түріктер Каспий теңіз жағасын Селжұқ Елін орнатып, қоныс етіп алады. Тез арада күшейіп, Хорасан патшалығында әскермен Қалың шабады. Күшпенен жеңіп алады. Көңілдері бірленіп, Селжұқ мемлекетін Мәлік шахтың Кезінде бір күнде шығады гүлденіп, Күннен де күнге бұл ғала әр береді гүлденіп. Ажалы жетіп, Мәлік шах дүнияны салады. Әк өрінен мұра боп, ой, Мәлік шахтың баласы Санжар Тақты алады. Санжар таққа мінгесін айналасын білгесін. Хорасаннан елін көшіріп, Сырдария бойына Жанкентке Салады ілгесін. Халаға билік жүргізіп, бекініс мықты қылады. Құшқайратып ойында тарқау үшін құмары қасына ертіп Нөкерін аңға шығып тұрады. Бір күні аңға шыққанда жазуы болар Алланың елден де Ұзап кеткенде жетер жерге жеткенде есіне Санжар Түсіреді. Ұмытып қалған ханжарын әмір беріп құлына Осында күтіп тұрамын. Тездетіп үйге барып кел. Үйдегі Бегім жарымнан ханжарды сұрап алып кел. Мұны да естіп, құлы шабады. Әмірі ханым қойсын ба Бегімге жетіп барады. Ханым ханның ханжарын тездетіп алып беретініз. Аңға деген құмары таудай боп тұр талабы. Жабықтан ханым ханжарды құл қолына бергенде, Мүсіндей әппақ білегін құл бейшара көргенде есінен Танып құлады. Біраздан соң есі шығып ханға қарай шабады. Күтеңкіде Санжар хан таусылады әппен амалы. Құлы келсе ханының да түйіліп кеткендей қабағы. Сонда құлының ханға кешіккен себебін айтып жатқан Жер екен. Сонда құлы сөйлейді. Сөйлегенде бей дейді. Ханным, ханным, талай жылдар құл болып, Тимеді көмегім. Ханжармен шауып тастасаң, қазір ақ қатып өлейін. Қасқанымды тақсыр қия көр. Тез келемін деп едім. Ханжарды ханым бергенде қолымнан ұстап жібермеді. Кешіккен осы себебім. Айтқанымның бәрі рас. Түсінетін бе едің? Бұны естіп Санжар хан атқа қамшы салады. Ханға айналған жүрекпен Бегімге жетіп барады. Сөзге келмей Бегімнің оң қолы, Оң құрымын, оң танауын тіледі. Ашулы жүрген Санжар хан ешкімге құлақ аспады. Құлының жалған сөзіне жамандық қып бастады. Сарайда жүрген нөкерлер ақ қарасын істің білсе де Қатулы қабақ ханына көрмегендей жап-ашпады. Күнәһар деп Бегімді зынданға салып тастады. Зынданда Бегім жылайды. Өзінің жасын былайды. Жалбарынып Аллаға түнмен көмек сұрайды. Ертеңгі күні болғанда өзінің жасы толғанда не Болғанын түсінбей, үмітің күле солғанда Қарабура Әулие түне қыздың кіреді. Мән-жайын сұрап әрістің ақ қарасын біледі. Жазықсыз мына жаладан Бегім де әппен жүдеді. Шындықты айтып тұрғанда Ақбосаң егер қызым-ау, өй ақбосаң егер қызым-ау. Оң қолың, оң бұрымың таң атпай ақ өзінің сол Қалпына келеді. Аққа Алла жақ деген. Жаратқанның Құда бір саған деген көмегі. Сол күні сол түн ішінде қара қура әулие Санжарға Да еңеді. Сен де мініп бала мең егер де Қызым ақбоса оң қолы оң бұрымы өз қалпына келеді. Мән жайын істің білсе де, бірақ өз сөзді айтпаған Болсыншы ханның дегені. Бір адамың қалдырмай шаһарыңды жылан жұтсын деп Атасын терісі береді. Осы түсті көргелі соң, осы түсті көргелі соң Санжар Да қатты шошынып, істерін білмей дал болып тұрады Біраз тосылып. Таң атқасын Санжар хан жібереді құлдарын. Ханым қандай күйде деп айтыңдар маған хабары. Құлдары барса зынданға баяғы түсіп қалпына шашын Тарап тұр екен қолына алып тарағын. Бұны естіп Санжар хан сасады, қайда барарын. Сол уақыттары болғанда аспаннан үлкен мәш түсіп Ортасына қаланың ішінен шыған жыландар бір адамын Қалдырмай бәрін де түгел шағады. Қатты ес Санжар етіне күн туады қаралы. Күнді көзің көрсетпей қара түнек жабады. Жылан шаққан денеден судай да қандар ағады. Құлағандар қанжырап төмпешік болып қалады. Тып-типыл етіп бір күнде гүлденген әсем қаланы Қаңырап қала қалады. Санжардың теріс тісінен Бегім сұлу зынданнан құс Болып ұшып келеді. Алланың бұйрық күшімен аңыздай емес кешегі, Адамның емес өсегі. Қазіргі тұрған мазары Бегім сұлу құс болып ұшқанда Ер адамнан безініп, адам көрмес мейдай далаға Қонғанда жер-ай деседі.