Көкмойнақтың үйірі

Әр қиссаңа болар сөз баса ақылдың иман жолдасы. Бұл күндері болғанда ақыл мен иман бүлінді. Замана мақыра құбылдай жоғалыпын сап қана. Тотыз екі деген жылындай санның да ор құлқымында. Біздің адай қырылды. Ақырын берсе салават сұлапта жатқан көбелек. Қуырдақтағынды жағалап, түлкі сарып сырыққа қарға Қондай құрыққа қара шығын талалап. Қырылып жатқан халықтың көзінде ғана ойып жеп, Құзғын ұшты табалап. Қарындас болдай қара бақ жүйрікті болдай жабанат Бойға да қырғай едаудай саудың кенді іңіранғаны. Маңғыстаудың қарой ай кім кедер мін аманат. Өңім Қосай түсіміз. Қосай түсіміз. Ойлап та тұрсам мына өс Бәлшебектің ісі емес. Ақыл айтқан әр баптан заманға барғыны шамалы. Әр нұсқаны саралап, асыл зойдың баласын алып кетті Бір түнде. Душпанысың деп қаралап. Он жетіде жазым бар. Қиылған қара қасым бар. Тастап кетті ай бала деп жүгірсем де ай ағалап. Қамшы құйрық қызыл нар қаны таза бізің нар мұрнынан Тізіп оналды. Ауыл үйді аралап. Көкмойнақтың үйір ай, домбыра тартсам күйім ай, Айқайласам әнім ай, ашырқансам дәмімай. Алдына салып айдады бесігімен сабалап. Малдан зият жануар қашып келді ай қайтадан. Талай жерді ай аралап. Тұғырлықсыз түн үйді қаранғы алға мұң үйді иіскеп Жүр жағалап. Күндерде мен оянсам, Қайналайын көзіңмен. Оқыранып келеді көкіректі жаралап. Қол күсенсіз байлаулы іш қазандай қайнайды асым Жалған жабанып. Айдай-ай, айдай-ай, айдай-ай, айдай-ай. Бұл салғырттың да бойында нелерді батыр ай Өтпеді. Шауды көрсе ғой жараған. Сөзді ізек ұлды ғой тараған. Нелерді тақтағай өтпеді. Ұлдуады ғой анадан. Аруанадай ай зарлаған қиқуды естіп ай даладан. Көрілді неңім ай көп отау қырқада жағым ғой Қырқытау. Ой паңба жағым ай оң отау. Белдеуінде ғой әр үйдің. Таң аспаса ғой көкмойнақ бұл ауылдың ай не зардап. Сырлаған сартаз ай мұздаған көксағыр жона ғой ақ Базер. Ақ базердің дай қазына бесатар мылтық Ілмесі. Оны да жігіт ай санаман. Өзі кеуде ай болмаса артыма қимай ай Қараман. Қасқада болған ай ерлер. Не көрдің? Устап та бердің ай айқақтап. Қалған да мұра ғой бабадан. Мынау да мынау ай мынаудың ай қасіретті күн жылау Күн. Қатында қала шайкен бір шал бала шаға ғой болмаса. Әй аш үзек күнді шалдырды. Бас көтереді ай абадан. Қытырады ғой елауды. Азалмады мұдауды. Кең маңғыстау ай кең еям. Кел руханды ғой сабадан. Жиенді аба ағам ай көкпері. Әй бөлек сіге қой тоқпірі. Не істейміз ай дыбыдым. Атаңа нәлітай қор сөті. Әрайын алып кетті ді. Түбі де жигің ай құлбаулы. Ашам айда ғой келген еді. Арамда төлден көрген еді. Қанымда қатып ай мен кеттім. Тағырырды бабалап. Ай байы ай байы ай байы. Жол Тірелді ау тұйыққа. Безадар мылтық қиыққа. Тәуекелге бел будым. Бел буған жерім айтайын. Ана үстірттің етегі ай. Көз таладың қиырықтай. Қиырға салып шиырды ай. Жинап теріп бір түнде. Қуып кеттім үйірді ай. Көп жылынды тағалап. Ұзын санын сұрасаң. Торқа жалды тоғыз ай. Серке санғыз сегізі. Санап шықтым аралап. Мама бией көк бией. Арда құлыңай ұстатып. Аузымды ашсам ебізді. Ортасындай жатқанда. Көзден аққан қанды жас. Омырауыма құйылды. Ұйықтатпайды ай түнімен. Бір жағал қамалап. Қоса қойдым жаныма ай. Көк биені тағалап. Қос құлақтың тамындай. Көк құлпыташ жанымда. Сол көк бие көсініп. Тағы бір безат жиылды. Замаңқысым салғандай. Түстен нәсіп құйырды. Бекет атам мешітін. Бес күн жаттым паналап. Сәрсенбінің сәтінде. Дүркіреді қуалап. Құмға сіңіп жоғалдым. Құдәлейді сағалап. Әй көк ойнақтың баласы. Әй көз үйемнің ай қарасы ай. Көңілімнің ай наласы ай. Ер алмайдың ау жүгірсең. Шыбалаң құйрық ай шуарда. Қуыста қолтық ай қылаңда. Қарабайырдың ай ауарғымақ. Тесікті өкпең ай қазанат. Жарыс алмас ай бұлардан. Добан аяқ жаб емес. Қол аяғы жіптікті. Жіптікті болса ғой болаттай. Болат оңай сынар ма ай. Дөңізде мойын қар емес. Басы да жеңіл бір арғай. Кезеңген жауға тап болып. Бұдан да ай артық көлік жоқ. Кескілесі шығар да. Майға бөгіп ай қалмайды. Бір атасы құлан ба. Сабауда кірпік ай тұнық көз. Бір атасы пұлан ба. Құлыбын кері қайырған. Мылтық түкіреді оны көр. Әй қос құлағын жымарта. Біздің де елдің ай адамы. Сәске болмай ай қосады. Үш құдықтың да ай арасын. Таңдамастан ай шығар да. Қысты қыста ғой терлетер. Жазды қыста ғой өргетер. Беректігін ай сынар да. Үш қиянның қазағың. Тақ тұрады ғой алдын да. Бәсекеде өрең құрар да. Мініп те шықсам құтыртып. Айт қыз баяғай таниды. Түп Мінсем жайнағым, жауға мінсем де айбарым. Төбемдегі байрағым, талыста танау-ай көрігім, Жанымдағы серігім. Азылығың хайуан демесең, әй, малдан да бөлек-ай Келімің. Түлкідейін де түн қатып, Бөрідейін де жол тартып, әй, шиырласады ай жүргенім. Қабада жалың әр талын, әй, қарап ұстап ай Сүйгенім. Сізден де басқа ай жылқыға, Әй, аты кен деп мінбедім. Әй, көрікті құрдың ай көрмедім. Тақымыма қой бір дейсің. Ағында судай ай үрледім. Әй, Маңғыстаудың, әй, бұл тедік, Топтан озған ілгедік. Әй, оза да көшіп ай кең қонған, Сегізде арыс шұрт едік. Сегіз арыс ішінде, егер де қатын ай қал сәбір, Туар да мендей баланың. Әй, сені де қайдан табадын? Әй, қамықпа жаным ай қамықпа. Әрі асқанға бір тосқан, әй, мына лападай басылып. Әй, жұлдызың ертең жанады. Соны да неге білмейді көк бөрілер манағы. Бұралқы итті асырасаң, түбі өзіңді қабады. Әй, байрамалы Мардан, әй, бес қаладан ай Арда. Түбі де жек жата ай түрікпен, О да қойдай үріккен. Әй, оған да барсам ай бір күні, Тиер де дедім қой садалы. Атқұмарға ай халықты, Әй, көк қойнақтың, әй, көргенді. Бас алмаса қой жарадың, әй, қиюа Бұхар ай қалады. Егіні екен салады. Ат қадірін де не білсін, соқаға айдап ай салады. Сомыр ай болды қой бұл заман, сұмдық болды қой Ойлаған. Көкіректі жан-ай жан, Қайдан ба байыз ай табады? Әй, Қанды жастан кептейді көкпенің жанары, Ай. Жатсам тұрсам айны алып қабағыма қара, Ай. Қасыр салып жаппайды арда құнан жапағы. Әй, құланыш без тұздық ат тобында жазбай барады. Тобын жазбай қайтады үш жыл жүрдім аң болып, Жалғыз да басымдаң болып. Әй, амал өтті жаз өтті күз түсуге қарады. Ыргесі бітін бір ауыл кең түбектен таппадым. Тірі адамнан ақпан да бөксен деген жал көрдім. Иық қазып қақпанын көктемеде бір көрдім. Көсікте қазып жатқанын қара көзде бір көрдім. Сіресіп өліп жатқанын Ашық екен жанарың, әй. Көнгенді болдым сауапты баршып көнемоданың, Әй. Сөйтіп те жүріп қыс келді ай басқа бір Қиын іс келді. Қыстаған жерім ай тайын, Шымыр аудың табаны, ай. Үстімнен түсті бір күні, Сегіз жігіт сайланған сақырлап мылтық жара, Ай. Әй шайыма қаратпай, кәне банды беріл деп, Жан жағымнан қамады, Ай. Әй, малды өткізде біреу ай бұғып айқай салады. Болмады емес сен малсың иттен де туған арам, Ай. Үңірейіп төніп тұр көп мылтықтың араны. Сонда тұрып сөйледім, сөйлегенде би дедім. Сөзге қонақ бер дедім, жақынырақ кел дедім. Әй, сөз тыңдайтын құлар ма ай мылтығыңды таста деп. Жанымда алып барады ай бас бермейін деп едім. Басты мысы табан ай, кісінеген ышқынып көкпенің Даусың, Әй. Құлағымда-ай мынау жарадай енді рақым маған жоқ, Әй. Құдай тағылдай амал жоқ. Қалыбына көң қатса жеті адам да оза аудан. Ажалынан өлген адам жоқ. О, мен кімнің жекіразы, Ай. Тәңірден бастап панам жоқ. Өле де кетсем артымда, Әй, інім де жоқ ағам жоқ. Ас беретін елім жоқ. Елсіз де болсаң болаң жоқ. Шөріппені бір бастым жатады қалтай сегізі. Сегіз де кесек албастың. Көк жұлынға міндім де, иәзәт деп жөнелдім. Қашқандағы ерді табан жоқ. Өй, қашқан ерді табан жоқ. Қапыда кеттім қайтайын, қайырлалмай артымай. Кірмеді болып жол жүрдім, бес қаланың қалқынай қара Қалпақ сартынай. Түрткенішің шарладым, шөгірме киіп басымаң, Әй, шерік болып асынай. Жауға бермес қонағым басы жерге жеткенше жәуміт ауыл Сақтадай құпиялап жасыра. Ағайыным болмады іздепте келген қазыма. Көк аларда көгірде қалы да кілем толардай. Адыра қал бір жетпейді ай, Маңғыстаудың тасынай. Қаса шапқан тізетпі, тек жәуміт қаз мойын. Байласаң да төріне келмейді ғой, Ол дағы көкмойнақтың желіді. Көші кешіре көрсін, иә жылай айтты десең асыра. Әй, мың ой келді басыма. Тағы да келдім тар жерге. Жасыма жігіт жасымай. Келгенде жерім айтайын. Кетіктігенде қадейтай. Өзім келдім тал түсті. Батағаның басынай. Жөнімді айттым солдатқа. Сыр бүкпедім жасырай. Әй, жауап алды қарадам. Ит сықылдай қабаған. Байдың ұлы осы ма? Жыл қайырған даладан. Кімнің малы бұл дейді? Басқа бір сөзді білмейді. Әй, бұл бір асыл тұқымды бар қалған осы бір Өзім бағып берейін десем дағы жалына құлағына Ілмейді. Отыз жетінші жылындай алып шықтай қаладан абақтыдан Қамаған. Айдархан ғай азыр деп тәрмем берді қарадым. Біз айырылдық ай осылай. Маңғыстаудай ай даладан. Ұзында жатқан ай сададан. Көз алдымнан кетпейді. Абақтының ай алдында. Арыба сүйреп ай барады. Арысай арысай көкмойын ай. Оқыранып ай қараған. Жәні де естен ай кетпейді. Ері салдырмас ай сенбеді. Көкпиен ай сабаған. Ит сықылдың ай қабаған. Бағанағай қарадам. Асыл тұқым ардағым ай. Енді алып ай келгенде. Қайдан да сенің ай табадан. Қалуан жолбарыс тілектің. Әй, жігітті едім ай жүректі. Кеше күбір ай заманда. Қиылыда қидың ай күні өттің. Әй, соларды айтып ай толғасам. Көк өректі қатқан жер. Бір әсір ақ ай тарам.