Қашағанның Есқали сопыға айтқаны

Кашаган ақынның ел арасы жолаушылап жүрген шағы Екен. Кешқұрым ақшамның уақытында бір ауылдың Қарасына ілігеді. Ауыл шетінде қой қоралап жүрген жігіттерге жолығып Амандасқаннан кейін құдайы қонақпын деп қонаға Жайғасатын орын сұрайды. Сөйтсе жігіттердің біреуі арасындағы қуыш кештеу Екен. Кашаганға Есқали деген сұпының үйін көрсетіп Құдайы қонақ болсаңыз, мына Есқали құдайына қараған Үй сол үйге барсаңыз болады дейді. Содан Кашаган көрсеткен үйдің алдына барып Ассалаумағалейкум деп хабарласатын кім бар деп Дауысын көтеріп көтеріңкілеп амандасады. Үйден бір келіншек шығады. Хал-жағдай сұрасып, мән-жайды түсіндіргеннен кейін Үйге кіріп бара жатқан Кашаганды жаңағы келіншек Әдепсіз деп болса керек. Жер қар, үй тар, қонаққа сақтап тіккен үйіміз жоқ Деп өңменінен кері итеріп, қарға мұзғалаққа аяғы Тайып жығылған Кашаган өзінен-өзі. Жаз болса мен ол үйге Қонбас едім-ау, Әй өлеңім он төрт жастан ақ жолдас едім-ау Жолдас едім. Ай сұпы хан әкімнен ағар болсаң сен Өлең мен Кашаган болмас едім. Ол үйге қона алмасаң мағансың. Сұпыны шақалмасаң сағансың деп қолына домбырасын Алып, жаңағы келіншекке қарап мына сөзді айтып жатыр Екен дейді. Бұл үйден кет деп Отыра Келіншегі ай ау. Әй кетуге ұстап отыра еріншегім ау Еріншегім. Жаш жігіт қонам десең Ай қондар едің ау. Әй ұстар еді сонда сенің көңілшегің ау Көңілшегің. Мен келдім қона тұғын уағымдай қондырсаң Алар едің савабымдай. Айтасың ақылыңның жоқтығынан ажарлы жаңа түскен Уағыңдай. Тейлің мұн жәнеге қуырылған шапқанда Жүйрігеді маусып ұрылған. Сыртымнан естіген жұрт әуесі дай тұлпардай шығып Жүрген тыбынымнан. Жаш жігіт қонам десе қондырар едің. Әй көрем де сақалымның бурылынан и Бурылынан. Барады айтқан сөзің Ай жарға Жығып. Итердің өңменімнен-ақ қарға жығып ау Қарға жығып. Сіздердей біздің Елден-ай жас Келіндер. Еді ғой үндімей тына төмен бұғып ау Төмен бұғып. Ай оң жақта отырушыдай ісін алып Қонаққа тұрушыдай төсек салып. Қызыл шай қонағына құюшыдай алдына дастарханның жая Салып. Ал сенде ұят та жоқ, иба да жоқ, Шамасы ұялатын иман да жоқ. Және де әдеп те жоқ, ақыл да жоқ. Өзің жаман болған соң байыңнан басқа саған жақын да Жоқ. Қонақты ренжітпей сыйла деген үйреткен ата-ененің Ақыл да жоқ. Келіншек не айтайын енді саған. Қонба деп шын айттың ба осы маған. Шапқанда жүйрігеді мау тайым баған. Менімен қалушыдай қайымдалған. Ол сұпы берер еді мен майым маған. Жоқ болса тапсын қайдан шәйім маған. Қонақтан ағыр болып отырсеңер. Әй шыға кеп неге айтпайтын әле жәйім маған И әле. Осыны айтып бола беріп қараса Есқали да сырт жақтан Келе жатыр екен дейді. Кашаган амандасқан болады. Анау құлағы аспайды. Есқали кетіп бара жатыр. Кашаган мына сөзді айтып отыр. Әй сұпыкен Ашуғандай ақылғандай ау. Болмаса тентек қандай а мақұлғандай ау Мақұлғандай. Атаңнан Қонақұлың ай деген жоқ пе еді ай. Жақсылар айтып кеткен ана қылғандай ау Ана қылғандай. Қонақпен ұрыстырып қойғаннан даи келінді күнә емес Ау шақырағандай. Шарғы жолын ұстаған сұпы болсаң мейманжайлы Көрмеппең бақырағандай. Оз алдан күнім өтті ау шабыспенен бәйгалдым талай Жерде жарыспенен. Нәсібе осылайша жаралған соң Жақын дау араладым алыспенен. Құбайдан қорққан пенде қондырар деп әй мен келдім Сұпы деген ай дабыспенен и Әле Дабыспенен. Содан сұпының артынан жүріп үйіне ере кіреді. Сұпы намазға кірісті. Бұғысы оқып алған домбырасын Қойып, өзі кереге сүйеніп отырады. Сұпының кішкене ақтығы тұрған домбыраны барып Дыңқырлатып шертіп-шертіп жібереді. Сөйтсе намазда тұрған сұпы намазын бұза салып "ей Қасиетсіз, не бұл исаған шайтанның сайғағын салдырып Домбыра тартатын үй ме? Таста қуып ашты бір боқтай. Ит тықанақ жараспайды деп күңкілдеп те қояды. Сол кезде қашағанның келгенін естіп, ауылдың Адамдары жақсыны көрмекке деп жиылып тұр екен. Соларға қарап қашаған домбырасын қолына алып, Сұпының әдепсіздігін айтып былай деп сөйлей Бастайды. Жақсылар ой келдің жиналып. Қашаған ақың келді деп, ай кеуде сұмының кеңді деп Кеңес берер енді деп. Әй мен сіздерге кеңес беруге отырған жоқпын Сыйынанып. Нәресте сәби бал емес, жасына жеткен жанымен шығып Жүріп еруге отырмын өзім ибағап. Мына сұп екең мені жек көрді. Сұпының сөзін түк көрдім. Ел аралап жүргенді сендей сендей мұмтону сұпыларды Көп көрдім. Сыйлар едің ау қампаңдап, қолын бір қысып жампаңдап Үйіңе келсе бай адам садақасы болса қойныңды Жамылған мауыл чекпенді. Ақылы бар мейлі адам азамат ерге тектей ме? Қонағына келген кетті ме? Тәубаңды көп деп мақтансаң, парсийсаң да Құдай Қарғыған, азғырып шайтан алдаған. Бізде күнәсі көп деп ай боқтасаң жүзгісіні де Өлтірген, жанына қаза келтірген. Насиханы да Құдай оңдаған. Сен келе сала сұп еке домбырамды боқтадың. Домбырамды боқтасаң өзімді басқа соққаның. Сұпылығың қай жақтағы ой шын тентек ұқсадың аяулы Ұқсадың. Әй мынау менің қолымдағы қуағаш, Сайрап та тұр бұл ағаш. Қолымдағы ағашым алып бір жүрген домбыра тартқан Сайын даңқыра. Қолымдағы қуағаш, сайрап отыр бұл ағаш. Асылы емен қарағы ой шыққанда жері суағаш. Әр уақыт ерлердің қолындағы туағаш. Жаның сая табатын орманда болған бұл ағаш. Қорыққанда жан ызғы, қорғанда болған бұл ағаш. Бұтақтары бүгіліп, көктен түмін үңіліп, Қарның ашып келгенде жүрегіңді жалқауғын нәсіпте Болған бұл ағаш. Пайғамбарлар туғанда бесікте болған Бұл ағаш. Мына арала әр жерде мешітте болған бұл Ағаш. Ибраһим қақ баса алғанда есікте болған бұл Ағаш. Би батпаның қолында ұрышта болған бұл ағаш. Әй шеберлердің қолында кәсіпте болған бұл ағаш. Өзіңді қалық сұпы дейді ай боқтағаның қаяғаш-ай ауil Қаяғаш. Бұрынғы өткен заманда пайғамбардың кезінде Болған екен көпір. Көпірдің ішінде Жәбірейіл жәннеттен алыпта келген Төрт қылыш. Төрт қылыштың атын айтайын. Бірінің аты қам-қам, бірінің аты сам-сам, Бірінің аты зұл қажжа, бірінің аты зұл пықар. Қынабына солардың сапта болған бұл ағаш. Әр уақыт ерлерге жақта болған бұл ағаш. Дариядан өткенде пырақта болған бұл ағаш. Қарп менен қасірге суақта болған бұл ағаш. Жетім менен жесірге қуатта болған бұл ағаш. Қараңғыда жарығы шырақта болған бұл ағаш. Өзіңді қалық сұпы дейді ай боқтағаның қаяғаш-ай ауil Қаяғаш. Өздеріңдей сұпыға асада болған бұл ағаш. Аңдып жүрген шайтаннан тасада болған бұл ағаш. Әй жаңа бір дәрет алғанда, сәждеге басың салғанда, Оқып болып намазды аузыңа салған мәсіуі ағашым ей Арқан бос сұп еке қалай айтасың аузымен әлхамды ай. Домбыра күнә десеңіз жыйымменен тойды кі. Әй жыйымменен тойды кі. Пернесін күнә десеңіз есеп ол пәннің онекі. Ішегің күнә десеңіз ұрмақтан келген қойды кі. Құлағың күнә десеңіз, Хазірет Биләлдің құлағы екен Деседі. Тиекін күнә десеңіз шиеленген сырды шешеді. Әй атамыз Адам пайғамбар жеті сазбен жерге кеп күй Тартыпты деген бар. О күнгідегі оласыз, бүгіндегі бұла саз. Сазды күнә деп жүрген болды еке сенің ақылың аз. Әй сұп еке білмей адаспа домбыраның бізге күнәсі аз. Мынау үстіңе тіккен үйіңіз. Шақырсаң бұған келмей ме Хазіреті Ғалпебі ініңіз. Ас салып берер табағың, әй сусын ішер аяғың. Ағаш емейіне мере басыңда бар ма миыңыз. Қанша сұпы болсаң да әй кеткен жоқ па енді Сыйыңыз аяулі. Әй жақсының сөзі майдадай, жаманның сөзін Айзадай. Жақсыдай әй болу қайда ғай. Жаманның арты қыңылдасай, қанасына түнеп қайт. Бойыңа бұран жоламас, осы үйдің абзалы қонаша. Жаманның көңілі шат болар, қатыныменен кеңесіп Көжесін ішсе оңаша. Саналыға сөзім тыңдалған. Санасыздың белгісі пайдалы сөз айтсаң бұлданған. Ақырет күннің қаупінен, дүнияның қызық зауқынен Бәрін енді сендірді. Теке сақал қырма мұртнадан сұпылар ой мынау құры Қалған. Ай да Ай дайы айды жарина айды Айды айды.